spaniale prezentujący się zamek w Będzinie leży przy ruchliwej drodze nad Czarną Przemszą. Obecny wygląd zawdzięcza XIX-wiecznej przebudowie w duchu romantyzmu i powojennej rekonstrukcji. Warownia składa się zamku górnego i rozległego przedzamcza z pozostałościami murów obwodowych i nieistniejącą już dziś bramą wjazdową (jej szczątki odkryli archeolodzy w latach 1954-58) poprzedzoną mostem zwodzonym. Na zamku górnym stoi budynek mieszkalny czyli przebudowana czworoboczny wieża mieszkalno-obronna oraz ponad 20-metrowa (pierwotnie 30 m) okrągła baszta - stołp. Na jej szczycie znajduje się punkt widokowy z lunetą. Rozciąga się z niej rozległy widok na całą okolicę.
Dawniej spełniała ona różne funkcje: latarni oświetlającej drogę flisakom, więzienia dla skazańców, a podczas wojny ostatniego punktu obrony.
Zamek otacza fosa oraz wysoki podwójny mur obwodowy. Pomiędzy murami prowadzi ścieżka z ławkami,
są tam też reflektory, które ładnie oświetlają zamek nocą.
Zewnątrzne mury wsparte są szkarpami, a wewnetrzne zwieńczone podobnie jak baszta blankami.
Od południowego wschodu przez fosę biegnie coś co wygląda jak jedna ściana mostu z arkadami, ale w rzeczywistości jest to ozdoba wybudowana w XIX wieku na dawnym miejskim murze obronnym.
We wnętrzu zamku od 1956 r. funkcjonuje Muzeum Zagłębia z bardzo bogatą kolekcją dawnej broni. Jest też ekspozycja związana z historią Będzina i innych zamków na szlaku Orlich Gniazd. Muzeum zarządza także niedległą rezydencję Mieroszewskich, którą można zwiedzać razem z zamkiem. Poza tym na dziedzińcu zamkowym znajduje się stylowa karczma rycerska, a obok zamku grodzisko.
Przedwojenna pocztówka
 Plan zamku wraz z elementami niezachowanymi A - zamek górny, B - baszta - stołp, C - budyneki mieszkalne, D - przedzamcze, E - wieża bramna, F - most zwodzony, G - średniowieczna baszta przy murze obwodowym
 Rekonstrukcja wyglądu średniowiecznego Będzina Źródło: Muzeum zamkowe
| Historia |  |
 e względu na przechodzący przez okolicę szlak handlowy ze wschodu na zachód drewniany gród istniał tu już w XI w. W 1241 r. został on spalony przez Tatarów a niecały wiek później Kazimierz Wielki zbudował w jego miejsce nową murowaną warownię będącą częścią systemu obronnego zwanego dziś Orlimi Gniazdami. Strategiczne położenie zamku było przyczyną wielokrotnych najazdów, zniszczeń i odbudów. Pierwotnie składał się on z okrągłej wieży - stołpu, graniastej wieży i budynku mieszkalnego. Dookoła biegła fosa i podwójna linia murów. Dodatkową ochronę stanowiło trzecie pasmo murów będących częścią miejskich fortyfikacji.
Litografia N. Ordy z roku 1880
1349 r. - pierwszy znany burgrabia zamku - Wiernek
1358 r. - została zakończona budowa murowanego zamku
I poł. XV w. - zamek był miejscem najazdów książąt śląskich. Z tego czasu znany jest kolejny burgrabia Mikołaj Kornicz – Siestrzeniec, który zapamiętany został jako Czarny Rycerz Bez Głowy grabiący okoliczne dobra
Goście na zamku
Na zamku będzińskim przebywało wiele znanych osobistości. W 1547 r. w drodze na koronację do Krakowa zatrzymał się tu Henryk Walezy. W 1588 r. w zamku uwięziony był arcyksiążę austriacki Maksymilian. Zrzekł się on wtedy pretensji do polskiego tronu. W 1683 r. w Będzinie zatrzymał się Jan III Sobieski zmierzający z odsieczą do Wiednia. Król przyjął tu wysłannika cesarza austriackiego, generała Caraffę.
|
1434 r. - Zbigniew Oleśnicki zawarł na zamku będzińskim umowę z księciem opolskim Bernardem
1564 r. - istnieje zapis z tego roku mówiący iż zamek był zrujnowany i opustoszały
1616 r. - wielki pożar zniszczył częśc miasta wraz zamkiem. Niedługo potem starosta Andrzej Dębiński przystapił do jego odbudowy zachowując gotycki styl
1655 r. - w czasie "potopu" Szwedzi poważnie zniszczyli zamek
1660 r. - odbudowany na siedzibę starosty, stracił jednak swoją świetność
II połowa XVIII w. - zamek przechodzi w ręce pruskich zaborców, a konkretnie rodu Hohenzollernów, którzy niezbyt o niego dbali i wkrótce został opuszczony
przełom XVIII i XIX w. - przed zamkiem postawiono synagogę i mykwę (łaźnię). Spalili ją hitlerowcy w nocy z 8/9 września 1939 roku. Dziś upamiętnia ją obelisk ku czci pomordowanych Żydów
Przedwojenna pocztówka z wizerunkiem zamku, prawdopodobnie wg rysunku z roku 1800
Początek XIX w. - rozkwit przemysłu i wzrost znaczenia Zagłębia sprawił, że Bank Polski postanawił przenieść do Będzina i zamku założoną w Kielcach przez Staszica Szkołę Akademiczo-Górniczą
1834 r. - przedstawiciel banku hrabia Edward Raczyński zlecił odbudowę zamku włoskiemu architektowi Franciszkowi M. Lanciemu. Dodano wtedy do niego elementy pseudogotyckie architektury romantycznej, obniżono i ozdobiono wieżę, w budynku mieszkalnym wykuto nowe otwory okienne, upiększono mur blankami. Odbudowa nie została dokończona, władze zaborcze nie zezwoliły na uruchomienie w nim ani banku ani szkoły. Zamek stał się ewangelickim domem modlitwy, a następnie szpitalem
Koniec XIX w. - zamek ponownie został opuszczony
1918 r. - założone zostało Towarzystwo Opieki Nad Górą Zamkową. Jego celem było przywrócenie zamkowi dawnej świetności, czego z braku funduszy nie udało się zrealizować
1952 r. - rozpoczęto odbudowę zamku wg planu Zygmunta Gawlika. Nie przywrócono mu jednak w pełni gotyckiego stylu, pozostawiono elementy romantyczne, nie odbudowano wieży bramnej
1956 r. - w zamku otworzono Muzeum Zagłębia
Szesnastowieczny wizerunek Będzina autorstwa Mathiasa Gerunga z 1536/37r. Zamek po lewej
Źródło: Katalog
wystawy Podróż przez centrum Europy. Obrazy z podróży palatyna Ottheinricha z lat 1536/37".
Góra Zamkowa
Będzińska góra zamkowa ma tradycje osadnicze sięgające VII wieku przed narodzeniem Chrystusa. Po tutejszej osadzie kultury łużyckiej pozostało nie wiele, tylko skorupy naczyń i ślady po paleniskach. Więcej można napisać o wczesnośredniowiecznym grodzie obronnym z IX w. Otoczony był fosą i wałem. Zwieńczenie wału ma w pewnym miejscu warstwę ziemi przepalonej na kolor czerwony co świadczy iż wznosiła się tu obronna konstrukcja drewniana. W fosie odnaleziono fragmenty naczyń, a w bezpośrednim pobliżu wału ostrogę, srebrną zausznicę, ołowiane okucie końcówki pasa z ornamentem pochodzącym z kręgu motywów sztuki karolińskiej i żelazną misę śląską. Wszystkie przedmioty datowano na IX - XI w. Gród ten funkcjonował do XII wieku, po czym teren zniwelowano i w miejscu tym powstał cmentarz. Osadnictwo przeniosło się na zachodnią część wzgórza, gdzie poźniej zbudowano dzisiejszy zamek.
|
Rysunek Podbielskiego podług litografii Sommera.
Tygodnik Ilustrowany 1861 r. Litografia powstała na bazie niewykorzystanego projektu odbudowy zamku autorstwa F. M. Lanciego.
| Legendy | |
 azwę miasta i zamku tłumaczy kilka legend. Pewnego razu król Kazimierz Wielki jadąc przez Śląsk zauroczony krajobrazem wskazał na wzgórze nad Czarną Przemszą i rzekł "Tu będziem odpoczywali". Obóz czeladzi wędrującej z królem znajdował się niedaleko i stąd nazwa pobliskiej osady - Czeladź. Reszta dworzan, którzy nie zmieścili się na górze zamkowej obozowali nieco dalej i stąd powstała osada Zagórze. Historia ta jest jednak mało prawdopodobna, ponieważ Kazimierz Wielki nadał prawa miejskie Będzinowi, czyli miejscowości która kilkaset lat wcześniej funkcjonowała już pod podobnymi nazwami jak np. Banden czy Bendin.
Inna, zapewne bliższa prawdy legenda, powstanie Będzina łączy z rycerzem Bendą.
Założyciel tutejszej osady był podobno okrutnikiem, ukaranym później przez los za swoje zbrodnie utratą rodziny.
Zamek w roku 1934
Źródło: Pałace i zamki w Polsce, Krystyna Stępińska, KAW 1977
Przedwojenna pocztówka
Płatny. Czynne codziennie oprócz poniedziałków. We wtorki, czwartki i piątki w godz. od 9 do 16, w środy w godz. od 9 do 17. Weekendy poza sezonem (listopad-marzec) soboty w godz. od 9 do 15 i niedziele od godz. 10 do 15, weekendy w sezonie (kwiecień-październik): soboty i niedziele od godz. 10 do 17. Bilet kosztuje 6 zł (3 zł ulgowy). Za 10 zł (5 zł ulgowy) można oglądnąć zamek + pałac Mieroszewskich. Wejście na basztę 2 zł.
Do 13.06.09 w soboty wstęp do Muzeum jest bezpłatny - od 20.06.09 płatny. Od 24.06.09 do 30.08.09 dniem bezpłatnego wstępu do Muzeum jest środa.
Możliwe zwiedzanie z przewodnikiem: + 15 zł. Kasa zamykana jest 30 minut przed zamknięciem.
Duże miasto w centralnych rejonach woj. śląskiego, graniczy z Sosnowcem i Dąbrową Górniczą. Zachodni kraniec Jury Krak. Częst. Zobacz na mapie jury lub woj. śląskiego.
Z dojazdem nie ma problemu, można jechać pociągiem z Częstochowy lub Katowic albo PKS-em z wielu okolicznych miast. Zamek znajduje się na wzgórzu nad miastem, jeśli jesteśmy w centrum należy się kierować cały czas do góry, przy głównej drodze z tramwajami skręcamy w lewo i już widać zamek. Jadąc samochodem można zaparkować tuż przy zamku.
Piechotą z dworca PKP i PKS idzie się ok. 15 min. Pobieżne oglądnięcie i zwiedzenie muzeum trwa ok. 50 min.
Będzin - Hotel Sportowy przy ul. Sportowej 4 (przy basenie), cena za pokój 2 osobowy - 50 zł, tel. (0...32) 267 51 52, 267 79 10 - polecam!
Będzin w XIX w. na krajobrazie Brzozowskiego
Borkowski Jacek - Orle Gniazda Jury Krakowsko Częstochowskiej
Fidura Jolanta - Zamki i inne warownie wyżyny krakowsko-częstochowskiej
Guerquin Bohdan - Zamki w Polsce
Jurasz Tomasz - Zamki i ich tajemnice
Kaczyńscy Izabela i Tomasz - Polska - najciekawsze zamki
Kajzer Leszek, Kołodziejski Stanisław, Salm Jan - Leksykon zamków w Polsce
Rogiński Ryszard - Zamki i twierdze w Polsce. Historia i legendy
Stępińska Krystyna - Pałace i zamki w Polsce - dawniej i dziś
Sypek Robert - Zamki i obiekty warowne Jury Krak.-Częst.
|
|
