 amek dobczycki leży na skalistym wzgórzu nad Rabą, w zachodniej części miasta. Podobnie jak w Niedzicy i Czorsztynie tuż przy zamku powstała zapora co zmieniło wygląd jego otoczenia. Do dzisiaj na całym obszarze dawnego zamku przetrwały niezbyt wysokie mury, które w zimie praktycznie całkowicie giną pod śniegiem. Warownia składała się z zamku górnego w kształcie trójkąta i dolnego. Pierwotne wejście prowadziło od południa do zamku górnego, a dawna brama została w XVII w. zamieniona na kaplicę. Do dzisiaj widać tam otwór wejściowy. Obecna brama do zamku dolnego prowadzi od północnego wschodu przez drewniany most (kiedyś zwodzony) ponad fosą, która oddzielała miasto od zamku. W okresie świetności obiekt posiadał w sumie ponad 70 sal i 3 wieże: bramną z zegarami, wysoką cylindryczną o średnicy 9 m w środku założenia oraz narożną w południowo zachodnim skrzydle (początkowo umiejscawiano ją koło kaplicy). Pomieszczenia mieszkalne znajdowały się zarówno na zamku górnym jak i dolnym. Musiały się one wspaniale prezentować, co można wywnioskować na podstawie odnalezionych ozdobnych elementów kamieniarskich oraz kafli.
Duże słowa uznania należą się właścicielom obiektu - PTTK, za to jak znakomicie potrafił przystosować dla potrzeb turystów ruinę, która jeszcze pół wieku temu była praktycznie nie widoczna na powierzchni ziemi. Mury częściowo przykryto dachami i utworzono kilka komnat muzealnych z ciekawymi eksponatami. Można zobaczyć m.in. piec hutniczy z XIII w., katownię, loch, kaplicę, studnię.
Zwiedzając zamek warto też obejrzeć pobliski skansen, kościół zbudowany z murów zamkowych oraz resztki fortyfikacji miejskich z bramą. Aby do nich dotrzeć należy idąc pod górę do zamku nie skręcać w prawo na schody, tylko pójść prosto. Dawne Dobczyce położone był bowiem na tym samym wzgórzu co zamek i dopiero w II poł. XVIII wieku z braku miejsca na rozbudowę przeniesiono je do doliny Raby. Koło kościoła można zobaczyć zabytek przyrody - lipę zwaną Marysieńską z posągiem Matki Boskiej, zasadzoną w dniach wiktorii wiedeńskiej w 1683 r.
Trupielec
Na przeciw dobczyckiej Góry Zamkowej w kierunku zachodnim koło wsi Burlatka, znajduje się wzniesienie zwane dziś Trupielcem lub Charstkiem, a kiedyś Turzą Górą. W I poł. XV w. osiedlili się tam zbóje wywodzący się z nie opłacanego i zbuntowanego wojska koronnego pod wodzą herszta o imieniu Charstek. Ich działalność dała się we znaki mieszkańcom, paraliżując handel. W 1467 r. ośmieleni bezkarnością, niespodziewanie zaatakowali miasto oraz zamek i po krótkiej walce zdobyli je. Ufni w swą siłę pozostali w mieście, obsadzili mury miejskie i stanowiska na zamku. Starosta krakowski Mikołaj Pieniążęk zareagował jednak szybko. Wysłał wojsko, które odbiło Dobczyce, a uciekających bandytów ścigano aż do ich kryjówki na wzgórzu, którą całkowicie zniszczono. Była to kamienno-drewniana siedziba, o której praktycznie nic nie wiadomo, ale nazywana jest czasem zamkiem.
|
1 - zamek dolny, 2 - zamek górny, a - sala hutnicza z piecem dymarkowym, b - sala historyczna z ekspozycją poświęconą dziejom zamku. c - kaplica, d - przedsionek z herbem Jagiellonów i Lubomirskich, e - loch więzienny, kiedyś stała tu wieża, f i g - izby zamkowe, h - dziedziniec zamku górnego, i - studnia, j - katownia ze zrekonstruowaną izbą tortur, k - dawne komnaty zamkowe obecnie nie sklepione, l - pokoje służby zamkowej, m - pomieszczenia gospodarcze, n - położenie cylindrycznej wieży zachowanej w szczątkach Źródło: Leksykon Zamków w Polsce, L. Kajzer, S. Kołodziejski, J. Salm, Arkady 2002
+ własne dodatki
| Rekonstrukcja |  |
Rekonstrukcja zamku z XVII w. wisząca w jednej z sal. Jest to najaktualniejsza wersja, starsze bowiem były błędne
 ajstarsza część zamku górnego w południowej części wzgórza. pochodzi z I poł. XIII w. Była to murowana strażnica chroniąca komorę celną na szlaku do Węgier. Z tego okresu pochodzi odnaleziony piec hutniczy i wyroby płatnerzy oraz prawdopodobnie resztki cylindrycznej wieży odkrytej przez archeologów. Na ślady jeszcze starszej palisady natrafił Gabriel Leńczyk, co świadczy iż drewniana warownia stała tu już za pierwszych Piastów. Wg legendy wzniósł ją jeden z wojów Mieszka I - Dobek, który wraz z synami przybył w te strony.
Widok dawnych Dobczyc
Źródło: Dobczyce, Władysław Kowalski, Brzozów 1989
Wierni królowi
Pobyt króla w Dobczycach w 1311 r. związany był z buntem wójta Alberta w Krakowie. Dokument konfiskujący dobra krakowskich buntowników podpisany przez króla wystawiony został w dobczyckim zamku, w oryginale: "apud Dobsicz in castris". Mieszkańcy Dobczyc pomogli królowi odbić Kraków i za to jego syn Kazimierz Wielki przywilejem z 1362 r. lokował miasto na prawie niemieckim, uwolnił mieszczan od cła w całym kraju oraz nadał inne przywileje. Zwiększył też ich bezpieczeństwo dzięki nowym fortyfikacjom.
|
1225 r. - w książce "Dzikowy Skarb", polski pisarz historyczny wspomina o notatce z tego roku, w której czytamy, że wdowa po wójcie w osadzie Dobschicze ubiegała się o mieszkanie w zamku, a rok później biskup Iwo Odrowąż wybudował tu kościół
1311 r. - na zamku przebywał Władysław Łokietek
1362 r. - wzmianka o dobczyckim założeniu zamkowym w dokumentach. W tym okresie, za Kazimierza Wielkiego, zamek został rozbudowany, być może już wtedy powstał zamek dolny. Także miasto otoczono murem, który zastąpił dotychczasową palisadę
lata 1378-1417 - najstarszymi dzierżawcami starostwa dobczyckiego byli: kupiec krakowski, bankier i zaufany Kazimierza Wielkiego - Mikołaj Wierzynek później podkanclerzy i starosta krakowski - Klemens z Moskorzewa
1390 r. - król Władysław Jagiełło nakazał konserwację zamku, przekazując dochody z żup wielickich na ten cel
1398 r. - w zamku przebywał król Władysław Jagiełło z żona Jadwigą co zostało upamiętnione herbem Jagiellonów przed wejściem do kaplicy
od 1417 r. - mimo, że syn Klemensa z Moskorzewa - Marcin powinien odziedziczyć starostwo to ze względu na "niegodziwe wybryki i zuchwalstwa" wyrokiem sądu królewskiego pozbawiono go dzierżawy (m.in. w 1411 r. napadł i złupił Dobczyce) . Następnymi dzierżawcami zamku byli: Zbigniew z Brzezia, Mikołaj z Brzezia, Piotr z Kamieńca, Stanisław Lanckoroński, Stanisław Czerny z Witowic, Hieronim Bużeński, kolejny Piotr z Kamieńca, Seweryn Boner.
Królewska szkoła
O istotnym znaczeniu zamku dobczyckiego w kraju świadczy fakt, iż za króla Kazimierza Jagiellończyka mieściła się tu "akademia" dla jego synów: Zygmunta, Aleksandra, Władysława, Jana, Fryderyka i Kazimierza, który został później beatyfikowany. Pobierali nauki pod okiem księdza Jana Długosza. Po nieudanej wyprawie po koronę węgierską król ponownie posłał syna Kazimierza do Dobczyc na kontemplacje. Dlatego stał się on patronem Ziemi Dobczyckiej.
|
1585 r. - król Stefan Batory, potrzebując gotówki, przekazał Dobczyce za pokaźną sumę Sebastianowi Lubomirskiemu co rozpoczęło okres świetności zamku. Rozbudowano zamek dolny i przeprowadzono przebudowę całości w renesansową rezydencję
I poł. XVII w. - starostą był Stanisław Lubomirski, który po rozbudowie zamku w Wiśniczu, przebywał głównie tam, jednak w Dobczycach rezydowała jego żona Zofia z Ostrogskich. Tu wychowywała dzieci. W zamku kazała m.in. wykuć studnię, wybudować kaplicę oraz wzbogacić wieżę o zegary
1611 r. - w zamku odbyło się huczne wesele Barbary Lubomirskiej i Jana Zebrzydowskiego, starosty lanckorońskiego
1649 r. - po Lubomirskich, Dobczyce na prawie 100 lat przejął ród Jordanów. Najpierw podkomorzy krakowski Michał Jordan (przeprowadził on odbudowę murów zamkowych), później kasztelan wojnicki i bracławski - Franciszek i jego syn Michał Jordan
1655 r. - w czasie "potopu" zamek został najechany przez Szwedów. 2 lata później zaatakowały go oddziały siedmiogrodzkie Jerzego Rakoczego idące z pomocą Szwedom. Mimo to zamek nie uciarpiał, aż tak bardzo jak inne polskie warownie
Skarb zamkowy
W II poł. XVIII w. w zamku odkryto skarb. Piastunka starosty Dobrzyńskiego zabawiając płaczące dziecko uderzała o ścianę pękiem kluczy. Odpadł tynk i odsłoniła się kryjówka. Był to mały loszek, w którym znaleziono garnek pełen monet i klejnotów. Niestety dało to początek poszukiwaniu skarbów i niszczeniu zamku w czym pomogli późniejsi starostowie Michał Lewartowski i Kasper Biliński.
|
1702 r. - ponowny najazd Szwedów doprowadził miasto do upadku. Zamek także pozostawili w opłakanym stanie, choć nadal był zamieszkiwany przez kolejnych starostów Andrzeja Moszyńskiego i Walentego Dobrzyńskiego
1782 r. - zamek został opuszczony
lata 1830-1834 - z rozebranych murów zamkowych postawiono nieopodal stojący do dziś kościół, oraz domy pod Górą Zamkową. Cegły i kamienie z zamku zawędrowały aż do Krakowa, gdzie były wykorzystywane przy budowie Wałów Wiślanych. Ruiny zamku zostały całkowicie zagruzowane, zarośnięte roślinnością i powoli znikały z powierzchni ziemi. Później miejscowa ludność traktowała ten teren jako pastwisko
XIX w. - przy zamku działał kamieniołom. W wyniku jego pracy osunęła się zachodnia część zamku dolnego
1900 r. - Grono Konserwatorów Galicji Zachodniej doprowadziło do objęcia ochroną ruin, a rok później rozpoczęto prace archeologiczne i zabezpieczające
7.11.1960 r. - rozpoczęto odgruzowywanie zamku i kolejne prace archeologiczne. Ogromne zasługi dla odsłonięcia zamku miał miejscowy nauczyciel Władysław Kowalski, który został później kustoszem zamkowego muzeum
1964 r. - otworzono muzeum
Widok na Górę Zamkową z lat 60-tych, od strony dzisiejszego zalewu
Źródło: Zamki i dwory obronne ziemi krakowskiej, Marian Kornecki, Kraków 1966
Płatny i tylko w sezonie (1.04-31.10)
Centralna część woj. małopolskiego. 12 km na południe od Wieliczki, 13 km na wschód od Myślenic. Zobacz na mapie.
Pociągiem najbliżej można dojechać do Krakowa lub Wieliczki. Dobczyce mają dogodne połączenie autobusowe z okolicznymi miastami: Krakowem, Myślenicami, Wieliczką, jest także dużo przewoźników prywatnych. Do zamku prowadzi droga pod górę z centrum miasta, koło siedziby straży pożarnej. Patrząc od północy w prawo. Jadąc samochodem należy zaparkować w centrum ponieważ droga ta posiada zakaz wjazdu. Po kilku minutach skręcamy z niej w prawo na schody, mijamy cmentarz, kościół, skansen i dochodzimy do zamku.
Z centrum miasta idzie się ok. 10 min. Pobieżne oglądnięcie zamku zajmuje ok. 40 min. + skansen ok. 30 min
Dobczyce - Biuro Zakwaterowań, ul. Podgórska 1, tel. (0...12) 271 11 76
Dobczyce - Dom Wycieczkowy PODGÓRZE, ul. Szkolna 20 b, tel. (0...12) 271 10 71
Dobczyce - Dom Wycieczkowy TKKF, ul. Podgórska 2, tel. (0...12) 271 10 41
Dobczyce - Internat ZSR, ul. Górska 31, tel. (0...12) 271 01 00, 271 12 10
Dobczyce - Ośrodek Sportu i Rekreacji DOBEK, ul. Turystyczna 1, tel. (0...12) 271 14 39
Dobczyce - Ośrodek Wypoczynkowy MPWiK, ul. Góra Jałowcowa, tel. (0...12) 278 17 07
Dobczyce - Hotel "Nowa Gawęda", Brzączowice 270, tel. (0...12) 272 39 24
Dobczyce - Agroturystyka Stefania Cygan, ul. Mostowa 10a, tel. (0...12) 271 11 31
Dobczyce - Agroturystyka Jan Nowak, ul. Jałowcowa 22a, tel. (0...12) 271 12 24
Dobczyce - Agroturystyka Danuta Głuś, ul. Kasztelana Dobka 9, tel. (0...12) 271 20 03
Dobczyce - Camping CAPITOL, ul. Mostowa 1a, tel. (0...12) 271 14 39
Guerquin Bohdan - Zamki w Polsce
Kaczyńscy Izabela i Tomasz - Polska - najciekawsze zamki
Kajzer Leszek, Kołodziejski Stanisław, Salm Jan - Leksykon zamków w Polsce
Kornecki Marian - Zamki i dwory obronne ziemi krakowskiej
Kowalski Władysław - Dobczyce
Marszałek Juliusz - Katalog grodzisk i zamczysk w Karpatach
Sypek Robert - Zamki i obiekty warowne Jury Krak.-Częst.
|
|
Sebastian Lubomirski, twórca potęgi swojego rodu uczynił z zamku dobczyckiego swą główną rezydencję. Majątku dorobił się dzięki wygraniu czegoś w rodzaju przetargu na stanowisko żupnika soli wielickiej i bocheńskiej. Był on podobno najbardziej bezwzględnym eksploatatorem złóż solnych w historii, na czym cierpiała pracująca tam ludność jak i same kopalnie, które nie były remontowane. Olbrzymie dochody i bardzo skrupulatne spłacanie swoich powinności wobec skarbu królewskiego zjednały mu poparcie Stefana Batorego i Zygmunta III. Wkrótce Lubomirski stał się nieformalnym skarbnikiem królewskim, ponieważ regularnie dokonywał płatności w imieniu króla, udzielał pożyczek zarówno jemu jak i innym dostojnikom państwowym. Jeśli dłużnik nie był w stanie spłacić pożyczki w terminie, oferował Lubomirskiemu jakiś majątek ziemski, który ten chętnie przyjmował i powiększał w ten sposób swoje włości. Dodatkowo otrzymał i odkupił kilka starostw, tak że ze średniego szlachcica szybko stał się magnatem.
