 a wzgórzu o stromych zboczach, oblewanych od południa przez rzekę Dzierzgoń stał zamek krzyżacki, po którym dziś praktycznie nic już nie zostało.
Na jego terenie jeszcze w XIX wieku urządzono park, a potem poprowadzono kamienną drogę.
Na zadrzewionym wzgórzu dobrze widać jednak sztuczny nasyp i fundamenty warowni w wykopach. Stoi tam też ceglana wieża ciśnień, ale oczywiście nie ma ona nic wspólnego z zamkiem.
Obszar wzgórza poddzielony był kiedyś przekopem na część południowo wschodnią - zamek właściwy i północno zachodnią - przedzamcze. Zamek wlaściwy wzniesiono na planie regularnego czworoboku. W jego obrębie znajdowała się kaplica, kapitularz, refektarz, dormitoria, łaźnie, komnaty Wielkiego Szatnego zakonu oraz zbrojownia i browar. Na przedzamczu stały stajnie, kuźnia, poczta i różne warsztaty.
Wielki Szatny
Wielki Szatny należał do grupy 5 najwyższych stanowisk w państwie krzyżackim. Po raz pierwszy w dokumentach wymieniony jest jeszcze w Palestynie, gdzie zajmował się ubiorem rycerzy zakonnych. Z czasem stał się tytułem honorowym uprawniającym do zasiadania w radzie wielkiego mistrza i objęcia komturstwa dzierzgońskiego lub gniewskiego. Wielu krzyżaków piastujących tę funkcję zostawało później wielkimi mistrzam zakonu.
|
Obecnie prowadzone są prace zabezpieczające przy resztkach zamku. Rozkopano drogę, odsłonięto fundamenty i uzupełniono linie murów. Potem całość ma zostać z powrotem zakopana z powodu braku funduszy na utrzymanie ruiny. Na powierzni ziemi ma być podobno widoczny tylko zarys kształtu zamku i to prawdopodobnie zrobiony współczesnymi cegłami, bo sporo ich było dostawionych do oryginalnych murów. Być może jest to więc ostatnia chwila, aby zobaczyć prawdziwe fundamenty. W czasie moich odwiedzin pracowała tam kilkuosobowa ekipa, z którą niestety trudno się normalnemu człowiekowi dogadać. Wiadomości tych udzielił mi dopiero starszy człowiek w mieście, nie są to więc informacje z pierwszej ręki.
Plan wg Z. Nawrockiego. 1 - zamek główny, 2 - przedzamcze, 3 - kanał młyński, 4 - rzeka Dzierzgoń, 5 - kościół parafialny, 6 - wzgórze św. Anny (cmentarz)
Źródło: Zamki krzyżackie w Polsce, M. Haftka, Malbork - Płock 1999
| Historia |  |
 arownia dzierzgońska powstała po zniszczeniu przez plemiona pruskie zamku krzyżackiego na terenie dzisiejszej wsi Stary Dzierzgoń w połowie XIII wieku. Nowy zamek postanowiono wznieść kilka kilometrów dalej. Była to najbardziej na wschód wysunięta placówka krzyżacka w trakcie walk z Pomezanami i Prusami.
Znacząca warownia
Zamek w Dzierzgoniu miał szczególne znaczenie dla państwa krzyżackiego. Posiadał potężny inwentarz i bardzo bogate wyposażenie. Przechodził pod zarząd kolejnych Wielkich Szatnych zakonu a równocześnie komturów dzierzgońskich, którzy prowadzili tu coś na kształt banku, bowiem zachowały sie wzmianki o pożyczkach udzielanych mieszczanom aż z Gdańska. Na zamku przyjmowano ważnych gości m.in. legata papieskiego, formowano też tzw. pokój dzierzgoński. W XIII i XIV w. wojska pruskie i litewskie kilkakrotnie oblegały zamek, lecz z powodu jego fortyfikacji, licznej załogi i olbrzymich zapasów nie były w stanie mu zagrozić. Zrobił to dopiero Władysław Jagiełło w 1410 r. Tak opisuje to Jan Długosz: "Wkroczywszy do niego bez żadnych przeszkód - bracia bowiem zakonni i inni ludzie pozostawieni by go strzec, na wieści o nadejściu króla, przejęci nadmiernym strachem , uciekli z niego - król zastał kuchnię z rozpalonym ogniskiem, stoły nakryte obrusami, a piwnice i schowki pełne wina, owsa, miodu, ryb, mięsa oraz wszelkiego rodzaju zboża. Znalazł też izbę z odzieżą pełną purpury i cennych tkanin oraz ubiorów stosownych dla rycerzy. Król rozdał z niego hojnie wiele purpury i szat rycerzom. W końcu za zezwoleniem króla całe wojsko królewskie wzięło obficie i do syta ze znalezionych w zamku zapasów żywności i napełniło swoje wozy miodem, winem, mięsem, rybąm zbożem i pozostała żywnością. Kiedy zaś w kaplicy znalazł bardzo piękne rzeźbione w drzewie figury, kazał odwieźc je do Królestwa Polskiego".
Łupy były więc ogromne, a Wielki Szatny nigdy już nie posiadał takiego majątku.
|
Wcześniej na miejscu tym funkcjonował pruski gród i być może pogańskie miejsce kultowe.
ok. 1247 r. - rozpoczęto budowę zamku pod kierunkiem krzyżackiego mistrza krajowego Henryka von Wida. Następnie warownia była własnością komtura dzierzgońskiego i Wielkiego Szatnego zakonu
1404 r. - wg ówczesnej lustracji w spichlerzach zamkowych zgromadzono 650 łasztów zboża co oznacza, że Dzierzgoń był drugim po Brodnicy magazynem zbożowym Krzyżaków. Było tu także 1265 koni
1410 r. - po bitwie pod Grunwaldem król Władysław Jagiełło zajął bez walki miasto i zamek
1414 r. - na mocy pokoju toruńskiego Dzierzgoń wrócił do Krzyżaków. Podczas tzw. "wojny głodowej" zamek został ponownie zajęty przez Polaków i w pewnym stopniu zniszczony
1437 r. - konwent zakonny z Dzierzgonia przeniesiono do zamku w Przezmarku
1454 r. - podczas wojny trzynastoletniej zamek opanowali mieszczanie z antykrzyżackiego Związku Pruskiego. Jeszcze tego samego roku Krzyżacy odbili Dzierzgoń i spalili zamek
1466 r. - po zawarciu kolejnego pokoju w Toruniu odbudowany zamek stał się siedzibą polskiego starostwa marlborskiego. Funkcję starosty pełnili początkowo przedstawiciele rodu Bażyńskich a potem Cemów
od 1611 r. - w zamku odbywały się sądy grodzkie. Akta sądowe przechowywano w dawnej kaplicy zamkowej
1624 r. - lustrator zapisał, iż zamek zupełnie podupadł na skutek "nieopatrzności i niedozoru panów dzierżawców". Sami starostowie nie zamieszkiwali już zwykle w zamku, lecz w pobliskim folwarku zwanym Nowy Dwór
II poł. XVII - zamek był w całkowitej ruinie po wojnach szwedzkich. Widać to na widoku miasta w dziele Ch. Hartknocha
1689 r. - troska o dokumenty grodzkie spowodowała decyzję sejmiku pruskiego o dbudowie zamku. Przeznaczono na ten cel 10 tys. guldenów. Nie odbudowano jednak całości obiektu lecz tylko wybrane części. Sporo z murów zamkowych zostało wykorzystanych pod budowę klasztoru reformatów
1772 r. - po I rozbiorze Polski stan zamku był bardzo zły. Do użytku nadawała się tylko jedna komnata. Stała też jeszcze wieża
XIX w. - zamek zniknął z powierzchni ziemi. Na jego miejscu urządzono park
Widok na miasto i ruiny w 1684 r. wg Christopha Johanna Hartknocha
Źródło: Zamki krzyżackie w Polsce, M. Haftka, Malbork - Płock 1999
o dwukrotnym poddaniu miasta Polakom w 1410 i 1414 roku powstała legenda, bardzo żywa jeszcze w XIX wieku. W 1411 roku po pokoju toruńskim do zamku powórcili Krzyżacy i stale byli nękani dziwnymi zjawiskami. Wszystko podobno zaczęło się od bitwy pod Grunwaldem, na którą komtur dzierzgoński Albrecht von Schwarzburg wyruszał wbrew swojej woli, nie popierał bowiem wojny z Polską. Gdy zły i bez pożegnania opuścił zamek, nie powierzył nawet nikomu obowiązku zarządzania nim. Wybiegł jednak za nim jeden z duchownych zakonnych i krzyknął "Komu zamek powierza?". Komtur z gniewem odparł: "Choćby i złym duchom!" i odjechał na wojnę podczas której poległ. Wkrótce na zamku wg ówczesnych relacji miały się dziać takie strachy, że nie można było wytrzymać. Wezwano nawet na pomoc komtura z Fromborka, ale raz znaleziono go wiszącego w studni, a drugi raz na dachu. Sam nie wiedział jak się tam dostał! Wiele jeszcze opowiadano o duchach na zamku, nic więc dziwnego, że oddawano go Polakom bez obrony. Faktem jest, że mimo odzyskiwania zamku przez Krzyżaków na mocy porozumień pokojowych, z nie znanych powodów stał on praktycznie opuszczony. Już w XV wieku tłumaczono to duchami i zjawami straszącymi rycerzy zakonnych....
Wolny
| Położenie i dojazd | |
Zachodnia część woj. pomorskiego. 26 km na południowy wschód od Malborka, 46 km na pólnoc od Iławy. Zobacz na mapie.
PKS-em z Gdańska i Elbląga, a także z okolicznych miast: Ostródy, Pasłęka, Malborka, Kwidzyna, Iławy. Wzgórze zamkowe znajduje się przy samej drodze w sąsiedztwie kościoła, jadąc z północy po prawej stronie.
Z przystanku PKS i idzie się ok. 10 min. Pobieżne oglądnięcie trwa ok. 5 min.
Dzierzgoń - Hotel Franciszkański, ul. Krzywa 16, tel. (0...55) 276 26 47
Dzierzgoń - Pokoje gościnne, ul. Tywęzy 20, tel. (0...55) 276 82 67
Dzierzgoń - Pensjonat Grecja, ul. Krzywa 16, tel. (0...55) 276 00 16
Guerquin Bohdan - Zamki w Polsce
Haftka Mieczysław - Zamki krzyżackie w Polsce. Szkice z dziejów
Kajzer Leszek, Kołodziejski Stanisław, Salm Jan - Leksykon zamków w Polsce
Sypek Robert - Zamki i obiekty warowne Państwa Krzyżackiego cz. 2
|
|
