Jeśli odwiedziłeś(aś) już ten zamek/dwór obronny, oceń go!
Jeśli podoba Ci się ta strona, wesprzyj ją w Google!
 ezludna okolica bieszczadzkiej wsi Jamna Dolna, to jedno z tych miejsc, gdzie diabeł mówi dobranoc, choć
w pobliżu znajduje się ośrodek wczasowy, dawniej dla komunistycznej elity (odprysk słynnego Arłamowa), obecnie dla chorych dzieci. A jednak na tym pustkowiu stał niegdyś dwór obronny oraz cerkiew. Warto wiedzieć, że niektóre źródła lokują dwór na terenie sąsiedniej wsi Trójca.
Relikty fortalicjum znajdują się na niewielkim wzniesieniu zwanym Zamczysko na prawym brzegu rzeki Jamninki. Tuż obok wpada ona do Wiaru i wydaje się że bardziej naturalne byłoby usytuowanie dworu w widłach obu rzek. Jednak skarpa dostatecznie broniła obiektu od północy i zachodu a fosa od wschodu i południa. Dziś można zobaczyć, że część skarpy osunęła się do rzeki.
To co przetrwało na Zamczysku do XXI wieku nie wzbudza zainteresowania, bowiem z dala na powierzchni ziemi nie widać nic szczególnego. Dwa pagórki z potężnymi drzewami: lipą szerokolistną i dębem szypułkowym wyznaczają dwie basteje/bastiony ziemne. Łączy je zarośnięta fosa, przy której na końcu znajduje się coś co trudno mi zinterpretować. Wg J. Pióreckiego jest to pozostałość baszty. Sęk w tym, że obecnie jest to duży lej z gruzem kamiennym, naprzeciwko ziemnej bastei po drugiej stronie fosy. Badacz ten widział jednak obiekt kilkadziesiąt lat wcześniej na pewno w innej postaci - musiały być tam większe kawałki muru.
Obecnie jest tylko wspomniany lej o średnicy ok. 8 m, jakby po wybuchu. Być może była to jakaś forma baszty bramnej. Idąc w lewo ku natrafimy na najciekawszy element Zamczyska. Jest to częściowo już zasypana piwnica o wymiarach 6,5x9 m wybudowana z kamienia z domieszką cegły palcówki i zendrówki.
Piwnica posiada 2 zrujnowane otwory okienne i dziurę, przez którą można się do niej dostać, a w środku znajduje się kamienny słup oraz sklepienie kolebkowe. Wejście prowadziło od północy i miało formę szyi. Położenie piwnicy wskazuje, że budynek mieszkalny zbudowano wzdłuż zachodniej skarpy.
Obok J. Piórecki widział jeszcze ślady po drugiej baszcie, ale ja już ich nie dostrzegłem.
Niestety część Zamczyska została zniwelowana po wojnie podczas budowy drogi do Arłamowa.
Mikołaj Ossoliński
Z opisywanym dworem wiąże się legenda o szlachcicu Brzezińskim który więził tu swoje kochanki. Powstała ona na kanwie autentycznych wydarzeń. W polowie XVII wieku
znany na cała okolicę morderca, okrutnik i rozpustnik Mikołaj Ossoliński herbu Topór więził tu swoją drugą żonę Katarzynę Starołęską, głośno było także o jego haremie, który utrzymywał w swoich dobrach rybotyckich. Ślub z Katarzyną wziął z czystego wyrachowania, posag w wysokosci 80 tys. zł. był jak na owe czasy bardzo duży i tak zepsuty człowiek nie mógł nim pogardzić.
Żonę traktował jak niewolnicę: trzymał ją pod kluczem, bił, kazał wywozić z miejsca na miejsce i znęcać się nad nią, nie dopuszczał do praktyk religijnych. Zyskał za to wyroki banicji i infamii, którymi się nie przejmował, bo za inne przestępstwa miał ich już kilka. Dopiero po 14 latach gehenny Katarzyna dostała okazję wyswobodzenia i zemsty. Gdy Ossoliński był zmuszony wyjechać z żoną do Lublina na zjazd trybunalski, udało jej się porozumieć z krewnymi. Ustalono plan zabicia tyrana. Złapany w potrzask na próżno błagał o litość i próbował wykupić się szkatułą z 50 tys. zł., został rozsiekany na kawałki. Ossolińska nie długo jednak cieszyła się wolnością, bo wkrótce pasierb Jerzy doprowadził do uznania ją za mężobójczynię i skazania na śmierć. Wyrok złagodzono na dożywotni pobyt w klasztorze w Zamościu.
Poza tym wiadomo, że do lochów w Jamnej, Mikołaj Ossoliński pojmał także dominikanina ks. Wulfanowicza, który zbierał czynsze dla klasztoru.
Ponooć służba złożona z niewiernych mocno go torturowała. Podobnie stało się z następnym wysłanym zakonnikiem.
Awanturnika pohamował dopiero wyrok śmierci i nakaz natychmiastowego wykonania przez starostę. Zmusiło to Ossolińskiego do pojednania sie z dominikanami i wypłaty sporej sumy 15 tys. zł. odszkodowania.
|
Prowizoryczny plan Zamczyska. 1 - piwnica, 2 - ziemna basteja/bastion z dębem szypułkowym, 3 - ziemna basteja/bastion z lipą szerokilistną, 4 fosa, 5 - lej po baszcie (?), 6 - rzekome miejsce po drugiej baszcie
| Historia |  |
 ieś założono w XV wieku, miała wspólnych właścicieli z pobliską Trójcą (z którą jest mylona) - Rybotyckich. Aż do XIX wieku należała do klucza majątkowego z siedzibą w Rybotyczach. Od XVI wieku w rękach Korniaktów, Drohojowskich, Mikołaja Ossolińskiego, Mikołaja Wolskiego, Stanisława Sicińskiego.
O dworze obronnym nic nie wiadomo, jedyna wzmianka w dokumentach pochodzi z połowy XVII wieku i dotyczy zbójeckiego żywota Mikołaja Ossolińskiego, obiekt miał więc podrzędne znaczenie.
Budowę przypisuje się Korniaktom. W XIX wieku już nie istniał.
Wolny
Wschodnia cześć woj. podkarpackiego. 30 km na południowy - zachód od Przemyśla, 12 km poludniowy wschód od Birczy. Zobacz na mapie.
Dojazd tylko autem wąską asfaltową drogą wg znaków na ośrodek wypoczynkowy w Trójcy. Na skrzyżowaniu w Trójcy skręcamy w lewo. Po lewej mijamy kapliczkę, a tuż za następnym mostem znajduje się Zamczysko.
Rybotycze - Agroturytyka, Rybotycze 62, tel. (0...16) 671 94 13
Leszczawa Dolna - Agroturystyka - Leszczawa Dolna 107, tel. (0...16) 672 51 05, gsm 672 01 08
Łoziński Władysław - Prawem i Lewem
Marszałek Juliusz - Katalog grodzisk i zamczysk w Karpatach
Piórecki Jerzy - Zabytkowe ogrody i parki województwa krośnieńskiego
Proksa Michał - Studia nad zamkami i dworami ziemi przemyskiej
|
|
