LESKO
¤ Przebudowany bastejowy zamek szlachecki ¤

amek w Lesku pochodzi z XVI w. Budowę rozpoczęto w roku 1538 z inicjatywy marszałka wielkiego koronnego Piotra Kmity herbu Szreniawa w miejscu dawnego zamku drewnianego. Ród Kmitów z pobliskiego Sobienia musiał zmienić siedzibę bowiem dotychczasowa, położona na wysokiej górze nie miała możliwości rozwoju, poza tym została poważnie zniszczona przez Węgrów
1538 - Lesko stało się własnością Piotra V Kmity, który odziedziczył go po śmierci brata Stanisława. Wkótce rozpoczął budowę zamku, czy raczej dworu obronnego, bo stanowiła go dwupiętrowa wieża mieszkalno-obronna otoczona murem

Piotr Kmita Budowniczy zamku Piotr Kmita był jedną z wybitniejszych postaci swojej epoki w Polsce. Funkcjami jakie pełnil w państwie można by obdzielić kilka osób, m.in.: marszałek nadworny, marszałek wielki koronny, wojewoda krakowski, wojewoda sandomierski, kasztelan wojnicki, kasztelan sandomierski, starosta krakowski, starosta przemyski, starosta spiski i kolski. Nigdy nie wysługował się żadnemu obcemu władcy i nie brał od nikogo pieniędzy. Choć wychowywany był na dworze cesarza Maksymiliana I, to do końca pielęgnował staropolski obyczaj i tradycje. Był znanym mecenasem sztuki, otaczał się pisarzami i uczonymi. Dla kraju zasłużył się walcząc z Tatarami, Moskwą, Krzyżakami, był zaufanym królowej Bony. Z drugiej strony słynął też z hucznych biesiad i sporej grupy zdolnych do wszystkiego awanturników będących na jego usługach.

1553 r. - bezpotomnie zmarł Piotr Kmita. Lesko przejęli Stadniccy, obniżyli wieżę i dobudowali korpus w stylu renesansowym z attyką. Całość otoczona byłą częściowo murem a częściowo parkanem. Funkcje murów obronnych pełniły także wysokie budynki zamkowe. Obok znajdowały się zabudowania gospodarcze ogród oraz zwierzyniec
1656 r. - Stadniccy ponownie przebudowali zamek. Na bazie poprzedniej budowli powstał czteroskrzydłowy obiekt z czterema basztami i bastejami
1702 - w czasie wielkiej wojny północnej miasto wraz z zamkiem zostało złupione i spalone przez Szwedów, którzy wysłali tu podjazd pod wodzą pułkownika Szperlinga aby schwytać Jana Stadnickiego, wojewodę wołyńskiego. Nie tylko go zaskoczyli w zamku ale i ponoć odnaleźli wielki skarb. Zniszczeniu uległy wtedy bardzo cenne dokumenty i wyposażenie zamku, a zaraza zdziesiątkowała mieszkańców miasta
1713 r. - sporymi nakładami odbudowano zamek
koniec I poł. XVIII w. - zamek był własnością wojewody wołyńskiego Józefa Ossolińskiego, który jednak rezydował w zamku rymanowskim. Po jego śmierci Lesko odziedziczyła córka Marianna Ossolińska. Wyszła ona za Józefa Mniszcha i ten ród był kolejnym właścicielem zamku
1783 r. - zamek spustoszył wielki pożar
1793 r. - zamek został opuszczony. Oto jak opisywano jego stan: "dach zamku zgniły i upadły, mury częściowo porozwalane. Na drugim piętrze jedna sala rozwalona, w pozostałych pięciu pokojach sufity i podłogi zgniłe. Większość pomieszczeń bez okien, pieców i kominków"
1799 r. - ruina jako wiano przeszła w ręce Xawerego Krasickiego


Lata 1836-38 – najważniejszy okres odbudowy zamku przez Krasickiego wg projektu Wincentego Pola. W sumie prace trwały przez 38 lat. Obiekt całkowicie zatracił wtedy swój pierwotny wygląd. XIX-wieczny romatyk - Pol nadał mu kształt rezydencji klasycystyczno -neorenesansowej w stylu włoskim. Powstały też dodatkowe oficyny i oranżeria
1924 r. - przy oranżerii postawiono kamienny portal renesansowy przeniesiony z dworu w Laskach Murowanych
1939-45 r. - zburzony podczas wojny
1955 r. - zakończono odbudowę zamku. Powstał w nim ośrodek kolonijny górników kopalni Makoszowy ze Śląska
Obecnie w odnowionym w zamku znajduje się hotel, jednak potomkowie rodu Krasickich domagają się jego zwrotu. Wojewoda przyznał im rację, jednak w 2000 r. minister Balazs nakazał ponowne rozpatrzenie sprawy.

egenda mówi że wraz z przeprowadzką Kmitów do Leska podążyła za nimi Czarna Dama z Sobienia. Był to ponoć duch Anny Kmity, żony Jana. Pewnogo razu pod nieobecność Kmity zamek został najechany przez węgierskiego króla Macieja Korwina. Długie oblężenie nie przynosiło jednak rezultatów postanowiono więc zrobić podkop i wysadzić część murów w powietrze. To spowodowało pożar na zamku, ponieważ niektore elementy były jeszcze drewniane. Anna wraz z kilkoma służącymi zostało odcięta w swojej komnacie od wyjścia. W oczekiwaniu na śmierć przywdziała czarny, żałobny strój. Gdy Jan Kmita powrócił do zamku zobaczył zgliszcza a wsród nich resztki nadpalonej biżuterii żony, którą zawsze na sobie nosiła. Zrozpaczony ślubował, że pozostanie wierny swojej żonie aż do śmierci i nigdy nie będzie miał innej kobiety. Tak prawdopodobnie się też stało, bo wiadomo że nie miał potomków. Także duch Anny pozostał wierny Kmitom, ponieważ po przeniesieniu się tego rodu do Leska zaczeto ją tu widywać. Podobno po raz pierwszy w 1553 r. przed śmiercią Piotra Kmity, następnie widywano ją zawsze przed zgonami kolejnych Kmitów. W 1702 r. zobaczyła ją przybyła do Leska na bal pisarka Anna Ponimirska, która opisała w swojej powieści życie pogrążonej w żałobie kobiety.