Jeśli odwiedziłeś(aś) już ten zamek/dwór obronny, oceń go!
Jeśli podoba Ci się ta strona, wesprzyj ją w Google!
 amek sądecki stał na skarpie w obrębie fortyfikacji miejskich w widłach dwóch rzek: Dunajca i Kamienicy. Kiedyś zamek posiadał dwie baszty narożne, wieżę, budynek mieszkalny i przedzamcze. Do dzisiaj zachowały resztki murów zamkowych, miejscami o wysokości kilku metrów oraz zrekonstruowana Baszta Kowalska, w której niekiedy urządzana jest jakaś ekspozycja - normalnie wejścia do niej nie ma. Basztę ozdobioną attyką nie powinno zaliczać się do zamku, lecz do fortyfikacji miejskich, przylega do niej mur z gankiem strzelniczym. Całość tworzy obecnie malowniczy park miejski. Niektórzy mówią o zrekonstruowaniu całego zamku, podobnie jak zrobiono to przed wojną, ale na razie brak na to środków.
Plan zamku wg zachowanych fundamentów. A - zamek, B - Baszta Kowalska Źródło: Zamki i dwory obronne ziemi krakowskiej, Marian Kornecki, Kraków 1966
| Historia |  |
 urowany zamek sądecki wzniesiono na początku XIV w. z inicjatywy Wacława II Czeskiego, na miejscu istniejącej już drewnianej strażnicy. Do budowy użyto ponoć kamieni pochodzących z grodu w Naszacowicach. W połowie XIV w. zamek rozbudował Kazimierz Wielki stąd często temu władcy przypisuje się jego fundację. Warownia została sprzężona z fortyfikacjami miejskimi i była siedzibą kasztelanii.
Zamek od strony północnej, rysunek M. Marynowskiego z 1841 r.
Źródło: Zamki i dwory obronne ziemi krakowskiej, Marian Kornecki, Kraków 1966
Koronowani goście
Od początku swego istnienia zamek w Nowym Sączu był miejscem wielu odwiedzin i ważnych spotkań koronowanych głów. W 1370 r. przyjechał tu owacyjnie witany Ludwik Węgierski obejmujący tron polski, w 1384 r. zatrzymała się w drodze do Krakowa królowa Jadwiga. Władysław Jagiełło kilkakrotnie spotykał się tutaj z księciem litewskim Witoldem i królem węgierskim Zygmuntem Luksemburczykiem, m.in. w 1409 r. opracowano plany wojny z Krzyżakami. W 1424 r. zawitał tu król duński Eryk, w 1440 r. goszczono metropolitę kijowskiego Izydora a następnie króla Władysława Warneńczyka, w 1471 r. - przebywał w Nowy Sączu król Kazimierz Jagiellończyk z żoną i całym dworem, w 1494 r. - król Jan Olbracht przeczekał w zamku powódź, która uniemożliwiła jego podróż na Węgry.
|
lata 1350-1360 - budowa zamku. Posiadał wtedy przynajmniej jedną wieżę i piętrowy budynek mieszkalny dołączony do murów miejskich. Na południu znajdowało się przedzamcze gospodarcze. Nie wiadomo dokładnie jak zamek oddzielony był od miasta, prawdopodobnie fosą i murem z bramą
1376 r. - w imieniu swojego syna Ludwika Węgierskiego Elżbieta Łokietkówna zorganizowała na zamku wielki festyn dla polskiego rycerstwa
1395 r. - często odwiedzający Nowy Sącz Władysław Jagiełło powiększył zamek
lata 1469-1470 - na zamku pod opieka Jana Dlugosza i humanisty wloskiego Filippo Bounaccorsi-Kallimacha przebywali synowie króla Kazimierza Jagiellończyka - Wladyslaw, Jan Olbracht, Kazimierz, Aleksander
1522 r. - pożar zniszczył zamek
1590 r. - starostwo sądeckie przypadło z krótkimi przerwami na blisko 150 lat rodowi Lubomirskich. Rezydowali oni w zamku
1611 r. - zamek został spustoszony przez kolejny wielki pożar, wiadomo że dotychczas posiadał 1 wieżę, 2 baszty narożne i 25 komnat
lata 1611-1615 - Sebastian i Stanisław Lubomirscy przeprowadzili odbudowę i rozbudowę zamku w stylu renesansowym wg projektów Macieja Trapoli. Miał wtedy już 40 bogato wyposażonych komnat. Od strony Dunajca powstał drugi łańcuch murów. Od miasta oddzielała go Brama Grodzka
1655 r. - zamek mocno ucierpiał podczas działań wojennych w czasie "potopu" i nigdy nie odzyskał już dawnej świetności
lata 1754 - 1784 - starostą sądeckim był Stanisław Małachowski, późniejszy Marszałek Sejmu Czteroletniego i współtwórca Konstytucji 3 Maja
1768 r. - następny pożar zniszczył zamek, wywołał go przemarsz konfederatów barskich i ich nieostrożność.
Kolejny pożar wybuchł rok później, zamek całkowicie już stracił stropy
Wg podpisu są to ruiny zamku sądeckiego wg rysunku A. Sokołowskiego reprodukowanego w 1899 r. Jest to jednak widok na Basztę Kowalską a nie na sam zamek.
Źródło: Dunajec - rzeka Tatr i Pienin, K. Saysse-Tobiczyk, Warszawa
1785 r. - władze austriackie, które przejęły majątki królewskie częściowo odremontowały zamek aby wykorzystać go na biura policji. Następnie rozebrano mury i baszty miejskie
1813 r. - powódź podmyła zamek. Zawalił się łańcuch murów z basztą od zachodu
1838 r. - Austriacy odbudowali północną część zamku i urządzili w nim koszary i magazyny wojskowe. Następnie wykorzystywano go także jako więzienie
Rekonstrukcja zamku odbudowanego po pożarze w latach 1611-1616.
Źródło: Nowy Sacz, Przewodnik po zabytkach, PTTK "Beskid", Nowy Sącz 1994 r.
1848 r. - zamek został odsprzedany miastu, który wydzierżawił go pułkowi piechoty austriackiej
1905 r. - zrujnowany zamek został częściowo odbudowany wg planów Zenona Remiego. Kolejne próby odbudowy obiektu były podejmowane już w Polsce niepodległej
1938 r. - zamek został w całości odbudowany, urządzono w nim Muzeum Ziemi Sądeckiej
lata 1939-1945 - Niemcy zajęli zamek i utworzyli w nim koszary z dużą ilością materiałow wybuchowych. Niestety z tego powodu pod koniec wojny Polacy wysadzili go w powietrze. Zamek przestał istnieć
1959 r. - zabezpieczono resztki zamku i zrekonstruowano Basztę Kowalską
2009 r. - władze miejskie zadecydowały o odbudowie zamku, poprzedzonej gruntownymi pracami archeologicznymi
Potop szwedzki
O Nowym Sączu z przeżywającym po odbudowie ponowne czasy świetności zamkiem, głośno stało się podczas początkowej fazy "potopu szwedzkiego". Było to bowiem pierwsze większe miasto, które usunęło okupantów jeszcze w roku 1655. We wrześniu przyjechał tu wraz z niewielką świtą uciekający ze stolicy król Jan Kazimierz. Zamieszkał oczywiście w zamku. Aby utrudnić przemarsz wojsk szwedzkich kazał zniszczyć przeprawy promowe przez Dunajec w Kurowie. Następnie wyjechał do Czorsztyna. Stamtąd rozkazał mieszczanom sądeckim poddać się Szwedom, choć fortyfikacje miejskie były potężne i w dobrym stanie. Król nie chciał jednak doprowadzić do zniszczenia pięknego miasta. Nowy Sącz został więc zajęty i przez miesiąc rządzony z zamku przez Jerzego Forgwella, który utrzymywał w mieście jako taki porządek. Wszystko zmieniło się za następnego zarządcy - Steina, który nakazał rabować ludność i nakładał ogromne kontrybucje. Szwedzkim zwyczajem zbeszczeszczone zostały nawet groby w podziemiach kolegiaty, gdzie szukano skarbów. Oburzyło to mieszczan i pobudziło do działania. W pobliskiej Nawojowej stacjonowała prywatna piechota starosty Konstantego Lubomirskiego, uczyniono tam więc punkt zborny dla uciekinierów z miasta. Planowano zająć strategiczną wieś Dąbrowę opanowną przez zdradzieckich arian i stamtąd ruszyć na Nowy Sącz. Stein jednak dowiedział się o tych planach i wyruszył do Dąbrowej pozostawiając w mieście doborowy oddział swojego wojska. Chłopi i mieszczanie spod Nawojowej pod dowódcą Wąsowiczem postanowili odbić teraz Nowy Sącz i dzięki włączeniu się do walk większości mieszczan miasto zostało zdobyte a następnie obronione przed powracającymi oddziałami Steina, które mocno napierały na zamek i bramę krakowską. Na odsiecz mieszczanom przybyły regularne wojska Lubomirskich - wspomniany oddział piechoty nawojowskiej pod wodzą Felicjana Kochowskiego i spiskiej pod wodzą Jana Gerlichowskiego, który przybył z Lubowli. Zwycięstwo było całkowite, wielu Szwedów zginęło, odebrano też zagrabione łupy.
|
| Legendy | |
powyższymi
wydarzeniami łączy się podanie o tym jak szwedzki oficer dragonów Pontus de la Garde zakochał się w miejscowej dziewce Basi. Kiedy dowódcy szwedzcy postanowili spalić niebezpieczne dla nich miasto i rozkazali już wojsku gotować się do rzezi, oficer nie mógł znieść, że jego kochanka wraz z rodziną zginie więc ostrzegł ją o zbliżającym się ataku.
Basia podzieliła się tę wiadomością z mieszczaństwem, które miało teraz czas uprzedzić Szwedów. Jak już wspomniano wraz o okolicznymi chłopami ruszyli oni na Szwedów. W walkach zginęła Basia obok swego ukochanego, ale miasto dzięki jej postawie zostało wyzwolone.
Pocztówka z lat międzywojennych.
Legenda związana z zamkiem dotyczy źródełka, które wypływało u podnóża Baszty Kowalskiej. Woda z niego nigdy nie zamarzała i miała siarkowy smak. W jego pobliżu straż na zamku pełnili młodzi i odważni rycerze. Co jakiś czas jednak któryś z nich znikał bez wieści. W końcu znalazł się śmiałek, który uzbrojony w halabardę, święconą kredę i różaniec stanął nieopodal źródełka. Kredą zakreślił wokół siebie krąg i czekał co się wydarzy. Po północy usłyszał piękne śpiewy, muzykę i wyłaniające się ze źródełka nimfy, które zapraszały go do tańca. Zrozumiał, że to one były przyczyną zguby rycerzy i nie wychodząc z poświęconego kręgu rzucił do źródełka różaniec. Woda zasyczała, a nimfy przemieniły się w obrzydliwe czarownic i odleciały w noc. Niestety po źródełku nie ma dziś śladu, zostało podobno zasypane podczas wybuchu w 1945 r.
I kolejne dwie z początku XX w. Widok z mostu na Dunajcu i od wewnątrz
Wolny
| Położenie i dojazd | |
Południowa część woj. małopolskiego. 65 km na południowy zachód od Tarnowa, 100 km na południowy wschód od Krakowa. Zobacz na mapie.
Dojazd pociągiem lub PKS-em przez Kraków, Tarnów lub Krosno. Ruiny leżą w północno-zachodniej cześci miasta tuż koło dużego skrzyżowania i mostu prowadzącego do Limanowej.
Parking dla samochodów jest bardzo blisko, lecz trzeba płacić. Niestety Nowy Sącz jest jednym z najbardziej niegościnnych dla turystów miast jakie widziałem. Wszędzie obowiązuje strefa płatnego parkowania i wokoło szwendają się parkingowi pobierający haracz.
Z dworca PKS i PKP jest dość daleko, okolo 40 minut, warto podjechać autobudem miejskim. Pobieżne oglądnięcie trwa okolo 15 min.
Nowy Sącz - Schronisko PTSM, ul. Batorego 72, tel. (0...18) 442 32 41
Nowy Sącz - Szkolne Schronisko Młodzieżowe, ul. Rejtana 18, tel. (0...18) 442 38 97
Nowy Sącz - Hotel Polbud, ul. Nawojowska 163a, tel. (0...18) 443 93 54
Nowy Sącz - Hotel Panorma, , ul. Romanowskiego 4a, tel. (0...18) 443 71 45
Nowy Sącz - Zajazd Sądecki, ul. Królowej Jadwigi 67, tel. (0...18) 442 67 17
Nowy Sącz - Camping, ul. Jamnicka 2, tel. (0...18) 441 50 12
Guerquin Bohdan - Zamki w Polsce
Kajzer Leszek, Kołodziejski Stanisław, Salm Jan - Leksykon zamków w Polsce
Kornecki Marian - Zamki i dwory obronne ziemi krakowskiej
Marszałek Juliusz - Katalog grodzisk i zamczysk w Karpatach
Moskal Krzysztof - "Zamki w dziejach Polski i Słowacji między Wisłą a Hornadem" tom 1 i 2
PTTK Beskid - Nowy Sącz, Przewodnik po zabytkach
Saysse-Tobiczyk K. - Dunajec - rzeka Tatr i Pienin
|
|
