Jeśli odwiedziłeś(aś) już ten zamek/dwór obronny, oceń go!
Jeśli podoba Ci się ta strona, wesprzyj ją w Google!
 awny zamek Słupeckich herbu Rawicz kilkakrotnie przebudowywany na rezydencję pałacową znajduje się w północno-wschodniej części miasta, na południe od dużego kompleksu stawów rybnych, poza terenem średniowiecznego miasta lokacyjnego. Obecnie w pałacu mieści się Liceum Ogólnokształcące, a jego dzisiejsza forma jest wynikiem zniekształcenia przez Rosjan w połowie XIX wieku.
Zbiory opolskie
W Opolu znajdowały się niegdyś ogromne zbiory malarstwa, głównie holenderskiego i wspaniała biblioteka. Zbiory gromadzić zaczęto prawdopodobnie w XVI wieku. Obrazów było w Opolu tak wiele, że znajdowały się w każdym możliwym pomieszczeniu – nawet w cekhauzie, gdzie trzymano działa. Świadczy o tym inwentarz ruchomości należących do Jana Tarły, sporządzony po jego śmierci w 1750 roku. Dużej części obrazów nie wymieniano szczegółowo, np. pisano tylko: „Portretów Świeckich Familii Świętej Pamięci JW Jmci 45”, niektóre opisy były bardzo intrygujące np. „baba nocna” (ciekawe co to za typ ikonograficzny?), a pod koniec zmęczeni zapewne notariusze przestali w ogóle podawać ich ilość. Ogółem znajdowało się wówczas w pałacu ok. 300 obrazów. Dalsze losy tej „galerii” nie są niestety znane – podobno większość zbiorów Iwan Paskiewicz wywiózł do Homla, zanim przekazał pałac rządowi carskiemu.
Nieco lepiej znane są losy ogromnej biblioteki Słupeckich – jej dużą część przekazano na pocz. XIX w. pijarom, którzy prowadzili wtedy w Opolu stojące na wysokim poziomie szkoły. Wiadomo, ze część książek Rozalia z Chodkiewiczów Lubomirska, żona Aleksandra Lubomirskiego, przeniosła do Niezdowa (obecnie w granicach Opola – zachował się tam przepiękny klasycystyczny pałac z 1787 roku) i do rezydencji Lubomirskich w Warszawie. Książki przekazane pijarom po kasacie zakonu przeniesiono do gimnazjum lubelskiego, a stamtąd część przejęła Biblioteka im. H. Łopacińskiego w Lublinie, część Biblioteka Seminarium Duchownego w Lublinie, a część księgozbioru trafiła w ręce prywatnych kolekcjonerów. Z książek, których nie dano pijarom, część wywiózł Paskiewicz do Homla, zaś resztę, złożoną głównie z książek polskich, Rosjanie spalili w parku.
|
Teren pierwotnego zamku otoczony był wodą. Istniały tu trzy połączone ze sobą stawy od południa i fosa łącząca je od strony zachodniej ze stawami północnymi oraz sadzawki rybne po stronie wschodniej. Staw na południe od pałacu – na miejscu dzisiejszego boiska szkolnego – istniał jeszcze w okresie międzywojennym. Na odciętej wodą wyspie znajdował się zamek z wieżami w narożach, zabudowania gospodarcze (dom "niski", dom kuchenny murowany, dom łazienny, dom ogrodniczy oraz dom urzędniczy) i otaczające całość urządzenia obronne (baszta murowana, brama, "cekauz albo wieżyczka z drzewa z zaporą na armatę" oraz umocnienia ziemne z parkanem z pali.
Obecny kształt uzyskał pałac po przebudowie na koszary, przeprowadzonej po 1854 roku. Wcześniejsze przebudowy zostały zatarte. Dziś jest to duży, trójkondygnacyjny budynek na planie prostokąta z wydatnymi ryzalitami po bokach dłuższych elewacji. Układ wnętrza jest dwutraktowy, częściowo zmieniony podczas późniejszych przebudów i remontów. Wystrój wnętrz nie zachował się. W kondygnacji przyziemia zachowane są sklepienia kolebkowe z lunetami i kolebkowo-krzyżowe.
Fasada północna czyli od strony dziedzińca, jest trzynastoosiowa, rozczłonkowana pilastrami z jońskimi kapitelami (zwieńczeniemi). Nieco szersze od pozostałych środkowe okno pierwszego piętra tej elewacji to pozostałość głównych drzwi wejściowych, do których prowadziły widoczne na osiemnastowiecznych rysunkach reprezentacyjne schody. Elewacja południowa – dawniej ogrodowa jest również trzynastoosiowa, z pilastrami, ale z kapitelami toskańskimi. Przyziemie jest boniowane – tworzy cokół dla budowli.
Z budowli towarzyszących pałacowi mogły się zachować jedynie relikty pod ziemią – nie prowadzono tu dotychczas badań archeologicznych, więc niestety nic na ten temat nie wiadomo. Przetrwała tylko oficyna południowo-wschodnia. Był to jeden z czterech budynków wzniesionych w XVIII wieku, otaczających dziedziniec paradny. Na fundamentach oficyny południowo-zachodniej wznosi się obecnie jeden z budynków szpitalnych. Po oficynach północnych nie pozostały żadne ślady – północno-zachodnią rozebrano w 1996 roku, północno-wschodnią dużo wcześniej. Na zachód od pałacu znajduje się jeszcze kilka dawnych budowli folwarcznych – dwa czworaki na planie kwadratu – wzniesione prawdopodobnie pod koniec XVIII wieku, prostokątny podłużny budynek o nieustalonej funkcji i czasie powstania, oraz spichlerz z końca XVIII wieku zamieniony na kino, położony przy ul. Lubelskiej. Wybudowany w II poł. XIX w. przez carskie wojsko lazaret, położony na południe od pałacu, został rozebrany w 2001 roku. Zachowała się też osiemnastowieczna figura św. Jana Nepomucena – obecnie znajduje się na terenie szpitala, pierwotnie prawdopodobnie stała na okrągłej wysepce na stawie po północnej stronie pałacu.
Pozostałości zamku są prawie niewidoczne w dzisiejszym pałacu, ale niewątpliwie warto go obejrzeć – była to jedna z najwspanialszych rezydencji magnackich w dawnej Rzeczypospolitej.
Kontakty naukowe Słupeckich
Słupeccy należeli do najbardziej wykształconych rodów ówczesnej Polski. Na zagraniczne uniwersytety jeździli już pod koniec XIV wieku – w 1398 roku notowany jest w Heidelbergu student Przecław Słupecki. W XVI wieku członkowie rodu zdobywali wiedzę m.in. w Norymberdze, Strasburgu i wspomnianym wyżej Heidelbergu, ale np. Feliks Słupecki w swoich studiach nie ominął też tak chętnie odwiedzanej przez Polaków Padwy. W odróżnieniu od większości polskiej szlachty, udającej się na studia do Włoch, Słupeccy preferowali raczej północnoeuropejski, protestancki, krąg kulturowy – zarówno Stanisław Słupecki jak i jego synowie byli kalwinami. Co prawda sam Feliks Słupecki w 1612 roku przeszedł na katolicyzm, ale jego małżonka, Barbara z Leszczyńskich, pozostała wierna kalwinizmowi do śmierci. Słupeccy utrzymywali ożywione kontakty z myślicielami zachodnioeuropejskimi i wielu z nich gościli w Opolu. Ze źródeł wiadomo m.in. o korespondencji Feliksa Słupeckiego z Hugo Grocjuszem – wybitnym holenderskim teoretykiem prawa, twórcą nowożytnego prawa międzynarodowego, autorem ważnych dzieł, z których najbardziej znane to "O wolności mórz".
|
 
Rysunki Merliniego wnętrz pałacowych z drugiej poł. XVIII wieku
Źródło: W. Tatarkiewicz - Opole i Nałęczów – Merlini i Nax, [w:] tenże, O sztuce polskie XVII i XVIII wieku. Architektura. Rzeźba, Warszawa 1966
Plan obecnego pałacu
Źródło: Katalog Zabytków Sztuki w Polsce t. VIII, Województwo lubelskie, pod red. R. Brykowskiego i E. Rowińskiej, s. 13, Powiat opolski, oprac. Z. Winiarz i J. Wiercińska, Warszawa 1960, s. 23.
Plan ogólny całego założenia. Zaznaczony pałac (kliknij aby powiększyć).
Źródło: Gerard Ciołek, Zarys historii ogrodów w Polsce, Warszawa 1955
| Historia |  |
1368 – wymieniony jest Sięgniew ze Słupczy, właściciel Opola
koniec XIV w. – nadanie Opolu praw miejskich, być może zbiegło się z budową zameczku. Dokładna data nie jest znana – dokumenty spłonęły już w XV w., król Kazimierz Jagiellończyk ponawiał przywilej lokacyjny w latach w 1450 i 1478
Słupecki i Rey
Kosmopolityzm Stanisława Słupeckiego był ganiony przez współczesnego mu Mikołaja Reya. Słynny poeta pisał w "Zwierzyńcu" w 1562 roku: "Wnet to właśnie obaczysz z tego Słupeckiego / Byś miał na cudzoziemca patrzeć na jakiego". Z drugiej jednak strony Rey uważał go za nasławniejszego i najuczeńszego heretyka w Koronie. Obaj zresztą byli kawinami i chyba dobrze się znali, ponieważ Mikołaj Rey, chociaż pisał się z Nagłowic, rezydował w założonym przez siebie Rejowcu w ziemi chełmskiej, a częstym gościem bywał w położonym koło Lublina Babinie – siedzibie słynnej "Rzeczypospolitej Babińskiej".
|
ziś już nie można jednoznacznie określić daty powstania pierwotnej siedziby rodowej Słupeckich. Przyjmuje się XIV-XV wiek. Był to zamek z wieżami otoczony fosą i fortyfikacjami ziemnymi z parkanem i murowaną basztą
XVI w. – wzrost potęgi rodu Słupeckich. Stanisław Słupecki, kasztelan lubelski, rozpoczął w swej siedzibie gromadzenie zbioru obrazów i biblioteki
1600 – ślub Feliksa Słupeckiego, kasztelana lubelskiego, z Barbarą z Leszczyńskich, siostrą Rafała Leszczyńskiego z Baranowa Sandomierskiego. Wydarzenie to odbyło się we wspaniałej rezydencji baranowskiej, a wkrótce potem nastąpił początek przebudowy średniowiecznej rezydencji w Opolu na nowożytny pałac
1613 – ukończenie przebudowy – świadczy o tym data na belce stropowej odnalezionej podczas remontu w latach trzydziestych XX w. Belka obecnie znajduje się w starej dzwonnicy przy kościele parafialnym w Opolu. Brak przekazów ikonograficznych uniemożliwia określenie stylu przebudowanego pałacu. Niewykluczone, że przebudowa dokonana została przez Santi Gucciego – m.in. autora przebudów zamków w Janowcu i Baranowie, związanego zarówno ze spokrewnionymi ze Słupeckimi Firlejami, jak i z Rafałem Leszczyńskim
1664 – zmarł Jerzy Słupecki, ostatni męski potomek rodu. Opole przeszło w ręce Butlerów i Dunin-Borkowskich, a następnie Tarłów
ok. 1690 – domniemana przebudowa pałacu pod kierunkiem Tylmana z Gameren
ok. 1740 – przebudowa pałacu na zlecenie Jana Tarły, dokonana przez Franciszka Antoniego Mayera (Magiera), architekta nadwornego w Puławach. W kontrakcie zobowiązał się on "pałac stary w Opolu transformować i pawilony nowe na rogach przymurować"
Rezydencja Lubomirskich
Za czasów Zofii z Krasińskich Lubomirskiej primo voto Tarłowej oraz jej męża strażnika wielkiego koronnego i kasztelana krakowskiego Antoniego Lubomirskiego, Opole było nie tylko znaczącym ośrodkiem kulturalnym, ale jedną z najprzedniejszych rezydencji w całym kraju, ze słynnym francuskim ogrodem. Była to zasługa Zofii Lubomirskiej, którą uważano za damę wyjątkowo wykształconą i posiadającą wyszukany smak. Kajetan Koźmian w swoich pamiętnikach stwierdził, że w jego czasach dom w Opolu był najwspanialszy po Puławach.
|
lata 1766-1773 – gdy właścicielem pałacu byli Zofia i Antoni Lubomirski przeprowadzono przebudowę pod kierunkiem Dominika Merliniego i Franciszka Ferdynada Naxa w duchu wczesnego klasycyzmu. Przy pracach brał udział wybitny artysta tamtej epoki, "architekt Króla i Rzeczypospolitej" Jakub Fontana. Prawdopodobnie zachowano wówczas formę nadaną pałacowi przez Mayera – zapewne przebudowa ograniczyła się do "unowocześnienia" architektury zewnętrznej i wnętrz. Zachowane rysunki projektowe ukazują m.in. wielką salę wysokości dwóch kondygnacji, dziś podzieloną i zupełnie bez wystroju. O dacie przebudowy i jej fundatorach informuje zachowana do dziś tablica pamiątkowa wmurowana w zachodnią ścianę pałacu
1854 – Rozalia Rzewuska darowała pałac Iwanowi Paskiewiczowi, a resztę dóbr sprzedała. Paskiewicz po ogołoceniu pałacu ze zbiorów przekazał go rządowi. Pałac zamieniony został na koszary. Nastąpiła wówczas przebudowa, podczas której podwyższono drugie piętro, zdjęto balustradowe attyki i tympanony oraz obniżono dach
lata 1933-39 i 1954-56 – remonty pałacu na cele szkolne
2001-2002 – remont dachu i zmiana kolorystyki elewacji
Elewacja północna
Elewacja południowa
Rysunki Merliniego z drugiej poł. XVIII wieku.
Źródło: W. Tatarkiewicz - Opole i Nałęczów – Merlini i Nax, [w:] tenże, O sztuce polskie XVII i XVIII wieku. Architektura. Rzeźba, Warszawa 1966
| Legendy | |
 egendy dotyczące rezydencji w Opolu wydają się być, podobnie jak większość tego typu historii, "grubymi nićmi szyte" przez dziewiętnastowiecznych pisarzy.
Charakter typowy dla legend o zamkach ma opowieść o podobno pojawiającej się czasami w pałacu tragicznie zmarłej żonie Aleksandra Lubomirskiego, zgilotynowanej w Paryżu w 1794 roku pod zarzutem reakcyjnych poglądów i szpiegostwa na rzecz rojalistów Rozalii z Chodkiewiczów Lubomirskiej. Podobno zjawa trzyma pod pachą swoją odciętą głowę. Istnieje też opowieść o tym, ze podobno w chwili, gdy ją stracono, w pałacu otwarły się nagle wszystkie drzwi i dał się słyszeć przejmujący krzyk. Identyczna opowieść związana jest z kilkoma innymi pałacami należącymi wówczas do Rozalii Lubomirskiej – w Młynowie (obecnie na terenie Ukrainy) ukazała się tego dnia również zjawa Rozalii z odciętą głową.
Inna opowieść wiąże się z Opolem tylko pośrednio – przez osobę Emira Wacława Rzewuskiego. Legenda głosi, że podczas zwycięskiej bitwy generała Heidenreicha-Kruka pod pobliską Chruśliną 4 sierpnia 1863 roku, powstańcom pomagał ubrany na wschodnią modłę wielki biały jeździec, który osłaniał Polaków swym płaszczem.
Belka stropowa z zamku z 1613 r. odnaleziona w XX wieku w
dzwonnicy kościeła parafialnego
Źródło: O pałacu w Opolu po raz trzeci. Przebudowa pałacu przez Franciszka Magiera około 1740 roku, Henryk Gawarecki
Wstęp możliwy w dniach nauki szkolnej. Wolny, ale w zasadzie nie ma po co wchodzić do środka.
Zachodnia cześć woj. lubelskiego. 50 km na południowy zachód od Lublina, 24 km na południe od Kazimierza Dolnego. Zobacz na mapie.
Dojazd autobusami i komunikacją prywatną bardzo wygodny zarówno z Lublina, jak i z Puław. Z centrum miasta – z Nowego Rynku (na północ od kościoła) należy się udać ulicą Partyzancką (w XVI w. nazywała się ona Ode Dworu ku Plebanii) i przed szpitalem skręcić w prawo w ulicę Lipową – po kilkudziesięciu metrach pałac jest doskonale widoczny po lewej stronie ul. Lipowej.
| Czas | |
Dojście z centrum miasta zajmuje ok. 10 minut. Pobieżny ogląd pałacu i jego otoczenia ok. 15 minut..
Opole Lubel. - Hotel "Karczma Opolska", ul. Kościuszki 6, tel. (0...81) 827 42 20
Opole Lubel. - Noclegi "U Daniela", Stary Rynek 38, tel. (0...81) 827 25 69
Chodel - Gosp. Agroturyst. "Na skraju lasu", ul. Leśna 26, gsm 604 402 124
Chodel – Gosp. Agroturyst. "Nad łąkami w Chodlu", ul. Ratoszyńska 1, tel. (0...81) 829 14 78
Chodel – Gosp. Agroturyst. "Koniczynka", ul. Wschodnia 15, tel. (0...81) 829 11 66
Gawarecki Henryk - O pałacu w Opolu po raz trzeci. Przebudowa pałacu przez Franciszka Magiera około 1740 roku, Biuletyn Historii Sztuki t. XXIV
Katalog Zabytków Sztuki w Polsce t. VIII, Województwo lubelskie
Rolska-Boruch Irena, Pałac w Opolu, jego dzieje i zbiory, Roczniki Humanistyczne t. XLVII
Rolska-Boruch Irena, Siedziby szlacheckie i magnackie na ziemiach zwanych Lubelszczyzną. 1500-1700
Rolska-Boruch Irena, Domy pańskie na Lubelszczyźnie od późnego gotyku do wczesnego baroku
Tatarkiewicz Władysław - Opole i Nałęczów – Merlini i Nax, O sztuce polskiej XVII i XVIII wieku
Teodorowicz-Czerepińska Jadwiga, Ponownie o pałacu w Opolu, Biuletyn Historii Sztuki t. XXII
|
|
