 okolicy Pieszyc napotykamy na wiele miejsc o nazwach powiązanych z budownictwem obronnym. W rzeczywistości można jednak mówić o dwóch zamkach w Pieszycach.
Pierwszy, po którym nie pozostały ślady murów na powierzchni, stał kiedyś na górze zwanej dziś Grodzisko. Drugi znajduje się w centrum miasta i mimo że miejscowi nazywają go zamkiem, zwykle uznawany jest za pałac. Obecnie jest on remontowany i w całości pokryty rusztowaniami.
Zapomniany zamek
Resztki zamku na Grodzisku były badane w XIX w., jednak później całkowicie o nich zapomniano. W latach 30-tych XX w. archeolodzy planowali przeprowadzić tu badania, ale nie udało im się odnaleźć miejsca po zamku! Podobna sytuacja powtórzyła się w latach 60-tych. Zapewne sporo zamieszania wprowadziła wspomniana już duża liczba miejsc w okolicy Pieszyc z nazwami nawiązującymi do budownictwa obronnego. Dopiero w 1982 r. dzięki informacjom udzielonym przez władze Pieszyc Służbie Ochrony Zabytków w Wałbrzychu ponownie odkryto zapomnianą warownię.
Przy zamku natrafiono na ślady pracowni kuźniczej i kowalskiej co świadczy, że budowniczowie zamku sami produkowali potrzebne im wyroby żelazne. Jest to zaskakujące bo zwykle były one kupowane. Widać, że w okolicy brak było większego ośrodka, w którym można by się było zaopatrzyć. Tak więc w czasie budowy zamku Dzierżoniów i Pieszyce nie mogły być jeszcze rozwiniętymi osadami.
|
Grodzisko jest częścią Gór Sowich i leży w masywie w pobliżu wsi Rościszów na wysokości 535 m npm. Tak na marginesie, najwyższy punkt tego masywu zwie się Górą Zameczną, jednak nie było tam żadnego zamku, podobnie jak na Górze Zamkowej położonej przy parku pałacowym (natomiast jeszcze inne grodzisko położone jest po prawej stronie drogi z Pieszyc do Bielawy).
Dzięki pracom archeologicznym wiadomo, że powierzchnia pierwszego zamku wynosiła 1,5 ha. Kształtem przypominał trzy okręgi, z których środkowy był zamkiem górnym a dwa skrajne przedzamczami, które w przybliżeniu można nazwać: południowym i północnym. Na zamku górnym znajdował się budynek mieszkalny o wymiarach 7 x 14 m podzielony na dwie części, budynek bramny, dziedziniec i otaczający je mur obwodowy. Nie wyklucza się, że stała tam jeszcze kaplica lub wieża. Mur w wielu miejscach wzmocniony był słupami. Obronę zapewniała też podwójna linia wałów i wykuta w skale fosa otaczająca zarówno zamek górny jak i przedzamcza. Wały mające 10 m szerokości zbudowane były z wypełnionych gliną i kamieniami drewnianych skrzyń. Dlatego też na rozkopanych wałach w szczególności widać było ślady wielkiego pożaru jaki strawił zamek. Prawdopodobnie nie był to skutek ataku wroga, ponieważ nie odkryto szczątków uzbrojenia, które zwykle gęsto występuje w ruinach zniszczonych w czasie walki.
Zamek miejski nie jest warownią w pełnym tego słowa znaczeniu, ale kiedyś posiadał fortyfikacje i nawet dziś są one jeszcze widoczne: fosa i mury obwodowe z basztą. Wjazd do całego założenia prowadzi przez bramę z postumentami, na których umieszczono alegorie Wenus, Apollo, Merkurego i Diany. Obiekt jest budowlą ceglano - kamienną, trzykondygnacyjną, trójskrzydłową o kształcie litery E. W skrzydle wschodnim mieściła się kiedyś kaplica.
Elewacje są w przyziemiu boniowane, zaś na wyższych kondygnacjach ozdobione pilastrami jońskimi (płaskie pionowe filary w ścianie). Powyżej przebiega ozdobny fryz meandrowy. Nad wejściem góruje wieża z zegarem. Sklepienia wnętrz były pierwotnie zdobione stiukami, dziś są jednak mocno zniszczone.
Za zamkiem rozciąga się ładny, choć zdziczały park krajobrazowy.
| Plan |  |
Plan zamku na Grodzisku A - zamek górny, B - podzamcze północne, C - podzamcze południowe Źródło: Pieszyce od czasów najdawniejszych do końca XX wieku
| Historia | |
 istoria pierwszego zamku w obecnych Pieszycach ginie w mrokach dziejów. Nic o nim nie wiadomo, nawet jaka była jego nazwa. Na podstawie znalezionych przedmiotów i zastosowanej zaprawy murarskiej (glinianej) powstanie zamku datuje się na początek drugiej poł. XIII w. Tradycja wiąże go z Piotrem Włastem, bardzo wpływowym możnowładcą od czasów Bolesława Krzywoustego, ale nie ma na to jednak dowodów. Drugi zamek w centrum Peterswaltu, bo tak nazywały się Pieszyce do 1945 r., powstał w I poł. XVII w. w wyniku rozbudowy istniejącego wcześniej dworu.
Widok pałacu z 1765 r.
Źródło: Pieszyce od czasów najdawniejszych do końca XX wieku
1258 r. - pierwsza wzmianka o Pieszycach dotycząca kaplicy. Jej patronem był Otton z Willina, który mógł być też właścicielem wsi lub przynajmniej jej części, bowiem w późniejszym okresie była ona już podzielona na 3 części. Następnie Pieszyce były własnością niemieckich rycerzy, m.in. Zeidlitza, Heynemanna i piszących się von Peterswald. Są oni często wymieniani w dokumentach, jednak nigdzie nie jest wspomniany zamek na górze Grodzisko. Albo więc został on szybko zniszczony (spalony) albo należał do kogoś innego
ok 1580 r. - w miejscu gdzie stoi obecny pałac postawiono dwór. Być może już wcześniej istniał w Pieszycach jakiś dwór właścicieli wsi, ale nie jest on znany
lata 1615-17- z inicjatywy Friedricha von Gellhorna rozbudowano dwór do dużego zamku-pałacu
1634 r. - podczas wojny trzydziestoletniej zamek został zdobyty i splądrowany
1643 r. - pospieszne prace przy fortyfikacjach zamkowych. Otoczono go podwójną fosą (we fragmentach zachowaną do dzisiaj) oraz mostem zwodzonym, utworzono też straż pałacową
30.09.1645 - Szwedzi najechali miasto i zamek. Właściciel zamku Ernest von Gellhorn schronił się w górach
29.05.1648 - ponowny najazd Szwedów i splądrowanie zamku
przełom XVI i XVII w. - rozpoczęto rozbudowę zamku Gellhornów na jedną z największych i najwspanialszych śląskich rezydencji pałacowych. Powstały liczne dodatkowe budynki i piękny ogród
1705 r. - właścicielem pałacu został Bernhard von Mohrental
1721 r. - Pieszyce kupił hrabia Erdman v. Promnitz
1742 r. - lewe skrzydło pałacu zaadaptowano na zbór ewangelicki.
1765 r. - właścicielem dóbr pieszyckich został hr. Christian Friedrich Stolberg-Werenigerode
1813 r. w zamku pieszyckim kwaterował car Aleksander I oraz 16-letni następca tronu pruskiego, późniejszy cesarz Wilhelm I
Widok pałacu wraz z panoramą centrum wsi. Miedzioryt Endlera z 1804 r.
Źródło: Pieszyce od czasów najdawniejszych do końca XX wieku
XIX w. - do pałacu dobudowano portyk balkonowy na I piętrze. W tym wieku także zainteresowano się pierwszym zamkiem na górze Grodzisko. Obiekt odkryto i opisano
początek XX w. - pałac wzbogacono o nieistniejącą dziś przybudówkę od zachodu
1982 r. - ponownie odkryto resztki warowni na Grodzisku
1993 r. - przeprowadzono pełne prace archeologiczne na Grodzisku. Pod warstwą gleby i gruzu odkryto mury zamkowe. W sumie wykopano ponad 10 000 zabytkowych szczątków, głównie ceramiki (szczególnie dużo naczyń służacych do picia), gwoździe, okucia, zawiasy, klucze, groty oraz takie ciekawostki jak figura szachowa czy miniaturowa żelazna siekierka będąca zabawką dziecięcą. Znaleziska świadczą o bogactwie właścicieli i szerokich kontaktach, niektóre wyroby pochodzą np. z Nadrenii.
Wykopaliska na Grodzisku w latach 90-tych
Źródło: Pieszyce od czasów najdawniejszych do końca XX wieku
Do pałacu wstęp całkowicie zabroniony ze względu na prowadzone prace remontowe. Czy później będzie udostępniony, nie wiadomo. Na Grodzisko wstęp wolny.
| Położenie i dojazd | |
Centralno - południowa część woj. dolnośląskiego. 30 km na wschód od Wałbrzycha, 5 km na zachód od Dzierżoniowa. Zobacz na mapie.
Dojazd PKS-em z Wałbrzycha lub Dzierżoniowa. Zamek-pałac stoi przy placu Zamkowym, nieopodal ul. Zamkowej, która przebiega rzez centrum Pieszyc. Z głównej drogi przelotowej należy skręcić w dół czyli w lewo od strony Wałbrzycha, w prawo od Dzierżoniowa. Góra Grodzisko, na której stał starszy zamek leży na zachód od Pieszyc przy wsi Rościszów, po lewej stronie drogi na Wałbrzych.
Z centrum miasteczka do pałacu idzie się niecałe 5 min. Pobieżne oglądnięcie z zewnątrz zajmuje ok. 5 min, obejście dookoła znacznie więcej, ponieważ pałac jest otoczony różnymi zabudowaniami. Na Grodzisko jest już znacznie dalej, odległość wynosi kilka kilometrów.
| Noclegi | |
Pieszyce - Czarny Rycerz I, ul. Górska 76, tel. (0...74) 836 70 84
Pieszyce - Villa Rosa, ul. Górska 34, tel. (0...74) 836 69 95
Pieszyce - Sowia Dolina, ul. Górska 65, tel. (0...74) 836 58 77
Rościszów - Kasztel, Rościszów 71, tel. (0...74) 836 97 21
Rościszów-Potoczek - Schronisko Bacówka, tel. (0...74) 832 50 91
Rościszów - Agroturystyka Halina Lenkiewicz, Rościszów 55d, tel. (0...74) 836 99 45
Rościszów - Agroturystyka Jolanta Bielarczyk, Rościszów 53a, tel. (0...74) 836 97 96
Rościszów - Agroturystyka Beata Wester, Rościszów 66, tel. (0...74) 836 97 80
Rościszów - Agroturystyka Monika Siwiec, Rościszów, tel. (0...74) 836 97 52
Lasocin - Magda, Lasocin 9, tel. (0...74) 836 99 28
|
|
