Plan filmowy
Ruiny zamku były wielokrotnie wykorzystywane przez filmowców. Kręcono tu m.in. seriale: Czarne Chmury oraz Rycerze i Rabusie.
|
otężne ruiny zamku Tęczyn (używa się też nazwy Tenczyn) położone są na szczycie góry, która była kiedyś wulkanem na wysokości 403 m.
Był to jeden z największych zamków Małopolski. Nie mogło być inaczej skoro rezydował tu jeden z najmożniejszych i najbardziej wpływowych rodów w Polsce - Tęczyńskich. Przez 300 lat nazywano go drugim Wawelem.
Dorotka
Nazwa jednej z baszt zamkowych "Dorotka", pochodzi podobno od faktu więzienia w niej aż do śmierci Doroty Tenczyńskiej za to, że oddawała się "nieprzystojnym praktykom". |
Podobno najlepiej prezentuje się na jesień, gdy nie okrywają go już liście drzew, jednak z pewnością o każdej porze roku wywiera na odwiedzających wielkie wrażenie. Gdyby znalazły się chęci i pieniądze można by zrobić z Tęczyna atrakcję turystyczną na miarę Ogrodzieńca.
Bardzo ciekawie wygląda wjazd do zamku przez barbakan i sień o długości 60 m, przysklepioną i z otworami strzelniczymi w ścianie zewnętrznej. Jest to jedyny przykład takiego wjazdu w Polsce. Po lewej stronie na początku sieni widać resztki pierwotnej wieży bramnej.
Zwierzyniec
Las między wsiami Tenczynek i Zalas zwany jest Zwierzyńcem. Był on bowiem niegdyś ogrodzony i stanowił teren łowiecki panów na Tęczynie. Hodowano tu m.in. dziki, borsuki, daniele i jelenie. Do dzisiaj zachowała się ozdobna brama wjazdowa od stromy Krzeszowic w Rzeczkach.
|
Dalej możemy podziwiać 3 baszty średniowieczne, pozostałości budynków mieszkalnych i kaplicy, są też sklepione komnaty, do niektórych jednak nie ma dojścia. Najstarsza baszta od północy zwana jest Dorotką (XIV w.), od wschodu mamy Izabelę, a od południowego - wschodu basztę więzienną - turmę.
Zachowały się ruiny dwóch bastei - Grunwaldzkiej i Tęczyńskiej, które uznawane są przez niektórych badaczy za bastiony. Były one kilkukondygnacyjne, zwieńczone attyką, posiadały otwory strzelnicze.
W wieży bramnej (Nawojowej) prowadzącej do zamku właściwego (górnego) widać resztki drewnianych schodów, zapewne jeszcze kilkadziesiąt lat temu można było na nią wyjść. Choć nawet teraz miejscowe dzieci jakimś sposobem dostają się tam, bo baraszkowały na jej niższych poziomach. Inne schody, powstałe na początku XX wieku prowadzą wzdłuż zewnętrznych murów kaplicy na piętro skrzydła wschodniego, niegdyś posiadającego krużganki i mieszczącego sale reprezentacyjne (XVI w.). Drugie skrzydło - od północy jest najstarszą częścią mieszkalną zamku (XIV w.).
Na dziedzińcu wewnętrznym znajdowała się kiedyś studnia, ale została już dawno zasypana i nie ma po niej śladu.
O Tęczynie
 rzez niewielki barbakan wszedłem z wolna, cicho,
Idąc wzdłuż, przez sień długą niegdyś dachem krytą,
Minąłem z prawej strony ruiny dawnej, obronnej bastei,
Do bramnej wieży doszedłem drogą z kamieni.
rzez bramę na dziedziniec zamku się dostałem,
Wiekiem poszarpanych murów resztki ujrzałem,
W słońca nastroju, kamienie milczeć nie śmiały,
Dwie legendy o zamku mi opowiedziały:
 dy pełnią księżyc nad wieżą niebo zabieli,
Niewiasty płaczącej śród języków płomieni
Cień się wyłania przy głośnym oręża szczęku.
I znika po z klasztoru dzwona pierwszym dzwięku.
 skarbie schowanym w najniższym zamku lochu,
Śród wielu nieżywych już śmiałków i ich prochów,
Którym w drodze do skarbu dwa diabły stanęły,
Pod psów postacią skoczyły ku ich gardzieli.
ewnie popadłszy w chciwości szpony, w jej moce,
Nie wiedzieli że są tylko dwie takie noce,
Gdy z zamkowych lochów można go wykraść skrycie,
Bacząc na rycerza. Ujrzysz go, stracisz życie.
Marcin Szwaczko
greeneye(małpa)pmail.pl
|
Widok ruin zamku w 1794 r. na akwareli Z. Vogla
A - zamek właściwy, B - przedzamcze/zamek dolny, 1 - dziedziniec ze studnią, 2 - budynek bramny, 3 - wieża bramna zwana Nawojową, 4 - kaplica, 5 - skrzydło reprezentacyjne z XVI wieku, 6 - pokoje dla straży, 8 - baszta "Dorotka", 9 - brama wjazdowa w formie barbakanu, 10 - sień, 11 - basteje (większa to "Grunwaldzka"), 12- baszty z XV wieku, 13 - czworoboczna wieża, prawdopodobnie pierwotna brama z XIV wieku
Źródło: Zamki i dwory obronne ziemi krakowskiej, Marian Kornecki, Kraków 1966
Rekonstrukcja zamku wg rysunków J. Gumowskiego, 1934 r.
| Historia |  |
 amek w Tęczynie zbudował w połowie XIV w. Andrzej Tęczyński herbu Topór - pierwszy poświadczony pan na Tęczynie, wojewoda krakowski.
Wcześniej jego ojciec Nawój z Morawicy, wojewoda sandomierski i kasztelan krakowski założył tu osadę (był właścicielem 15 okolicznych wsi) i być może rozpoczął budowę zamku, poprzez postawienie zabudowań drewnianych i jednej z zachowanych do dzisiaj okrągłych baszt gotyckich (zwanej Dorotką). Średniowieczny zamek składał się z trzech takich baszt i jednej wieży kwadratowej - bramnej nazwanej póżniej Nawojową otoczonych murem. Skrzydła mieszkalne rozłożone były wzdłuż muru północnego i wschodniego.
Widok zamku i okolicy w XVII wieku
Tęcza
Nazwę zamku wywodzi się od imienia córki możnowładcy Tynka Starży. Wedle legendy przybył on tu w IX wieku, założył Tyniec, a swej córce Tęczy zbudował obronną siedzibę Tęczynem zwaną.
|
1319 r. - pierwsza wzmianka w dokumentach o wsi Tenczyn i karczowaniu lasu, prawdopodobnie pod przyszły, drewniany jeszcze zamek Nawoja z Morawicy
1402 r. - pierwsza wzmianka o zamku w testamencie Jana Tęczyńskiego
1404 r. - ówczesny dokument wspomina kaplicę w zamku
XVI w. - częstymi gośćmi na zamku byli Mikołaj Rey i Jan Kochanowski
1570 r. - Jan Tęczyński z warowni rycerskiej uczynił piękną renesansową rezydencję.
Przebudował stary zamek i dobudował nowe skrzydła, wieże ozdobił attyką,
Krzyżacy na zamku
Po bitwie pod Grunwaldem najważniejszych jeńców krzyżackich trzymano właśnie w Tęczynie. Świadczyło to o jego dużym znaczeniu i zaufaniu do możliwości obronnych. Dla upamiętnienia tego wydarzenia jedną z bastei zamkowych nazwano Grunwaldzką.
|
a całość wzbogacił o modne wówczas arkadowe krużganki.
Komnaty w części północnej były przeznaczone dla właścicieli zamku
1610 r. - Kolejny Jan - ostatni z rodu Tęczyńskich dokonał przebudowy zamku w nowoczesna twierdzę bastejową. Wzniósł nowe fortyfikacje - basteje od południa i wschodu a obok wieży bramnej postawił nową kaplicę. Przystosował też umocnienia do użycia broni palnej. Po tej przebudowie zamek uzyskał kształt nieforemnego wieloboku; ze wschodu na zachód szerokości ponad 140 metrów, a z północy na południe - 130 metrów.
1638 r. - po śmierci Jana, Tęczyn przeszedł w ręce jego córki Izabeli, który wyszła za Łukasza Opalińskiego herbu Łodzia. Ten ród stał się następnie właścicielami zamku choć nie był on siedziba rodową a jednynie administartorską
Skarby
Jedynymi skarbami jakie można jeszcze znaleźć w Tęczynie są piękne ametysty, które pozyskuje się ze skał na których stoi zamek.
|
1656 r. - podczas "potopu" zamek próbowali zdobyć Szwedzi. Udało im się to dopiero podstępem. Obrońcy w razie kapitulacji otrzymali przyrzeczenie wolności jednak Szwedzi wymordowali większość z nich. W zamku szukali ukrytych tam ponoć skarbów koronnych, nic jednak nie znaleźli. Rok później opuścili go i spalili
Koniec XVII w. - zamek przejęli i częściowo odbudowali Lubomirscy
Początek XVIII w. - zamkiem władali Sieniawscy a następnie Czartoryscy
Widok z przedzamcza na zamek górny. Akwarela Z. Vogla z roku 1790
Źródło: Zamki w Polsce, Bohdan Guerquin, Arkady 1984
1768 r. - wielki pożar powstały od uderzenia pioruna zniszczył zamek, który był już na wpół opuszczony
1769 r. - zamknięta została kaplica i zamek całkowicie opustoszał
1782 r. - z zamku do krypty kościoła w Tenczynku przeniesiono szczątki ostatniego z Tęczyńskich - Jana
1787 r. - ruiny zanku zwiedzał król Stanisław August Poniatowski
lata 1816 - 1945 - właścicielami Tęczyna byli Potoccy z Krzeszowic
Widok z dziedzińca zamkowego na wieżę strażniczą i kaplicę na akwareli Z. Vogla z 1790 r.
Źródło: Zamki w Polsce, Bohdan Guerquin, Arkady 1984
1912 r. - w ruinach zamkowych przeprowadzono prace konserwacyjne (powstały wtedy kamienne schody na piętro zamku właściwego), kontynuowane po roku 1949.
Od końca XX wieku zamkiem opiekowało się Bractwo Orlich Gniazd, które dbało o porządek a także organizowało turnieje i pokazy walk oraz tańców średniowiecznych.
Obecnie ruiny przejęła regionalna fundacja "Polskie Dziedzictwo – Zamek Tęczyński i Region Ziemi Krzeszowickiej”
2008 r. - powstała społeczna grupa "Ratuj Tenczyn" stawiająca sobie za cel ratunek popadającego w coraz większą ruinę zamku. W tym samym czasie gmina zleciła naprawę dachu wieży bramnej, co okazało się kompletną klapą i doprowadziło tylko do większej dewastacji. Ostatecznie wojewoda małopolski przekazał zamek ostatnim właścicielom - Potockim.
pocz. 2009 r. - władze gminne zadecydowały o zamknięciu bramy zamku, rzekomo w trosce o jego stan.
Widok ruin zamku w Rudnie. Rysunek K.W. Kielisińskiego z\
1832 r.
Źródło: Zamki w Polsce, Bohdan Guerquin, Arkady 1984
| Legendy | |
egenda mówi że podczas księżycowych nocy na wieży Nawojowej pośród płomieni widać postać płaczącej kobiety, słychać też szczęk żelaza. Postać ta znika dopiero gdy zabrzmi dzwon w pobliskim klasztorze. Inna legenda mówi o wielkich skarbach znajdujących się w trzeciej, najgłębszej kondygnacji lochów zamkowych pod dawną kaplicą. Bogactw tych strzegą diabły pod postaciami wielkich psów. Można je wykraść tylko przez 2 dni w roku: nocą w Boże Narodzenie i na Wielkanoc. Należy się jednak wystrzegać cienia tajemniczego rycerza, kóry nocą krąży po zamku bo kto go ujrzy ten nigdy już nie wraca.
Projekt rekonstrukcji zamku autorstwa H. Hendla z ok. 1912 r.
Źródło: Zamki w Polsce, Bohdan Guerquin, Arkady 1984
Tarcza herbowa rodu Tęczyńskich
Wolny. Za parking pod zamkiem w sezonie trzeba płacić 3 zł.
Zachodnia część woj. małopolskiego. 34 km na zachód od Krakowa, 7 km na południe od Krzeszowic. Zobacz na mapie woj. małopolskiego lub mapie jury.
Najpierw należy dostać się do Krzeszowic np. PKS-em, pociągiem lub najtaniej i najszybciej prywatnym busem z Krakowa. Z Krzeszowic prowadzi szlak do zamku. Można stąd dojechać pod zamek PKS-em, iść piechotą lub też próbować złapać stopa do wsi Tenczynek i dalej piechotą drogą koło stawów ok. 4 km. Także z samego Rudna dojeżdża pod zamek autobus.
Widok zamku na drzeworycie z 1870 r. Autor: A.K.
Z Tenczynka idzie się ok. 40 min., jadąc samochodem można zatrzymać się o 5 min. drogi do zamku. Pobieżne oglądnięcie trwa ok. 35 min.
Tenczynek - Schronisko Młodzieżowe PTSM, tel. (0...12) 282 17 16
Krzeszowice - Hotel Świt, pl. Kulczyckiego 2, tel. (0...12) 282 15 17
Czerna - Agroturystyka, gsm 608 595 537
Rudno może być atrakcyjnym punktem kilku tras rowerowych. Szczegóły można znaleźć tutaj: trasa 1, trasa 2.
Borkowski Jacek - Orle Gniazda Jury Krakowsko Częstochowskiej
Fidura Jolanta - Zamki i inne warownie wyżyny krakowsko-częstochowskiej
Guerquin Bohdan - Zamki w Polsce
Jurasz Tomasz - Zamki i ich tajemnice
Kaczyńscy Izabela i Tomasz - Polska - najciekawsze zamki
Kajzer Leszek, Kołodziejski Stanisław, Salm Jan - Leksykon zamków w Polsce
Kornecki Marian - Zamki i dwory obronne ziemi krakowskiej
Rogiński Ryszard - Zamki i twierdze w Polsce - historia i legendy
Sypek Robert - Zamki i obiekty warowne Jury Krak.-Częst.
Widok ruin zamku w Rudnie na pocztówce z 1902 r.
|
|
