 amek w Sanoku położony jest na wzgórzu o wysokości 362 m., z trzech stron
Zabójstwo w zamku
W XVII w., gdy w zamku funkcjonował sąd grodzki, w dzień nawrócenia św. Pawła doszło tam do głośnego wypadku. Podczas jednego z procesów powstało spore zamieszanie - kuchmistrz koronny Załuski próbował rozbroić zwaśnione strony i został przez nich zabity.
|
otoczonym stromymi skarpami. Kiedyś na zamku przebywali starostowie królewscy, którzy z nadania monarchy i w jego imieniu sprawowali władzę na tym terenie.
Ocalał tylko jeden, główny budynek (wschodnia część zamku) oraz bardzo stara studnia. Jeszcze w XX wieku stało boczne skrzydło południowe czyli dołączone do zachowanego budynku od prawej strony, natomiast północne zostało rozebrane sto lat wcześniej. Kiedyś więc zamek miał kształt litery C otwartej na zachód
Niedawno zrekonstruowano przyziemia wolnostojącej czworobocznej wieży od północy. Niestety wygląda to fatalnie. Warto zejść w dół i zajrzeć przez dziurę do oryginalnych murów wieży. Nie zachowała się też ciekawa brama z dwoma wieżyczkami od strony południowej.
Wzgórze zamkowe połączone było z miastem pomostem na filarach, który współcześnie zastąpiono nasypem. Dawny wąwóz, dzieki któremu zamek nie odniósł szkód podczas kilku pożarów miasta został prawie całkowicie zasypany.
Na zewnątrz zamku niestety nie ma zbyt wiele do oglądania, w środku natomiast znajduje się bardzo interesująca ekspozycja Muzeum Historycznego ze wspaniałą kolekcją ikon. Najwyższe piętro poświęcone jest sztuce współczesnej, przede wszystkim pochodzącemu z Sanoka śp. Zdzisławowi Beksińskiemu.
Widok zamku po 1912 roku i rozebraniu skrzydła południowego. Zdjęcie pokazuje w jak zniekształconej postaci dotrwał zamek do XX wieku. Dopiero po wojnie przywrócono mu choć częściowo dawny wygląd.
Rozwarstwienie obiektu wg A. Kunysza, M. Sydoruk
Źródło: Budownictwo obronno-rezydencjonalne ziemi przemyskiej i sanockiej, Michał Proksa, Przemyśl 1994
Przypuszczalny wygląd zamku z wolnostojącą wieżą. Taka rekonstrukcja z pewnością podniosłaby atrakcyjność sanockiej warowni
| Historia |  |
amek zbudowano z inicjatywy Kazimierza Wielkiego na miejscu dawnego grodu wzmiankowanego już w 2 połowie XII przez kronikarzy ruskich. Współczesne prace archeologiczne doprowadziły do odkrycia cmentarza, budynków mieszkalnych i gospodarczych, fortyfikacji oraz naczyń codziennego użytku dawnej osady. Powstały w 1340 r. zamek był obiektem drewniano-murowanym, istnieje zapis iż miał murowaną wieżę i drewniane budynki. Otaczała go drewniana palisada, a od miasta odgrodzony był głębokim sztucznym wąwozem.
Zamek w roku 1846. Litografia z "Okolic Galicji" Stęczyńskiego
Źródło: Zamki i budownictwo obronne ziemi rzeszowskiej, Józef Frazik, Wydawnictwo Artystyczno-Graficzne 1972
Słynni goście
Sanok leżał sie na szlakach prowadzących na Ruś i Węgry, na zamku więc często gościli znamienici goście. Krół Władysław Jagiełło tutaj właśnie publicznie ogłosił w roku w 1417 zamiar poślubienia Elżbiety Granowskiej. Następnie wziął z nią w sanockim kościele swój trzeci ślub, a na zamku wyprawił gody. Ślubu udzielił arcybiskup lwowski Jan Rzeszowski. Współcześni raczej surowo i szyderczo oceniali małżeństwo króla. Tak pisał niejaki Bielski: "Król, co miał nieprzyjaciela gonić, to wolał tymczasem weselić się w Sanoku. Aby jeszcze był młodą pojął, ale babę Elżbietę córę Ottona z Pilic, wojewody sandomierskiego, którą przedtem uniósł jeden Morawczyk,a potem mu ją drugi wydarł, potem zaś była za Granowskim. Taz królowi niewiedzieć z czego się podobała, bo już stara była, a wyschła od suchot." Z kolei Jan Długosz tak skomentował fakt iż wkrótce po ślubie w orszak królewski uderzył piorun, zabijając kilka koni i raniąc władcę: "Znak pomsty gniewu Bożego przydarzył się królowi Władysławowi nie z innego powodu jak dlatego że nie wstydził się pojąć za żonę rodzonej - z racji pokrewieństwa duchowego - siostry Elżbiety Granowskiej" (matka Elżbiety - Jadwiga, była matką chrzestną króla stąd mowa o duchowym pokrewieństwie). Także następna żona króla - Zofia mieszkała na zamku przez dłuższy czas. W XV w. Sanoku udzielono schronienia wygnanej z Węgier, królowej Izabeli Zapolyi.
|
1366 r. - zamek przebudował Kazimierz Wielki, a zachowana relacja mówi, że w tym roku spędził tu pewien czas
ok. 1440 r. - w zamku mieszkała młoda żona króla Władysława Jagiełły - Sońka (Zofia) z Holszan. Tu odwiedził ją kardynał Zbigniew Oleśnicki powracający z koronacji jej syna Władysława zwanego później Warneńczykiem w Budzie
1448 r. - z dokumentów wynika, iż na zamku trwały prace remontowe, m.in przy moście, "wieży glinianej" i mieszkaniu królowej
Rysunek na drzewie Kostrzewskiego.
Źródło: Tygodnik Ilustrowany 1863 r.
1470 r. - Sanok spusztoszył wielki pożar, zamek pozostał jednak nietknięty
1510 r. - Zygmunt Stary zarządził budowę wodociągowej, która prowadziła także do zamku
1514 r. - kolejny wielki pożar Sanoka nie dotknął wzgórza zamkowego
Lata 1516-23 - starostą zamku był Stanisław Pilecki
Lata 1523-48 - akcja modernizacji zamków kresowych przeprowadzona przez króla Zygmunta Starego objęła także Sanok. Średniowieczny zamek został przebudowany w stylu renesansowym pod nadzorem starosty Mikołaja Wolskiego. Palisadę zamieniono na mur, zbudowano bramę wjazdową i łazienkę królewską. Wtedy też powstał piętrowy budynek mieszkalny, który z pewnymi zmianami dotrwał do dziś. Dalej cześć zamku pozostała jednak drewniana. Zmieniła to dopiero kolejna rozbudowa zamku w 1558 r., która przyniosła powstanie dwóch bocznych skrzydeł, baszty, studni oraz bliżej nie zidentyfikowanego "muru wewnętrznego"
1616 r. - zamek zaczął popadać w ruinę, ponieważ brakowało środków na jego utrzymanie. Na sejmikach szlacheckich w Sądowej Wiszni domagano się jego remontu
1624 r. - najazd Tatarów zniszczył Sanok. Zamek, mimo że poważnie nadwątlony pozostał nie zdobyty
1634 r. - istnieje zapis mówiący, iż odbudowa zamku postępowała bardzo powoli, 2 lata później część budynków obsunęła się do Sanu
1665 r. - ówczesna lustracja zamku mówi, że wymaga on szybkiego remontu. Część mieszkalna miała wtedy dwie kondygnacje, na dole znajdowała się izba sądowa, na górze sala i pokoje mieszkalne, pod wieżą w piwnicy więzienie. Całość otoczona była murem
1765 r. - zamek był już w bardzo złym stanie
XIX w. - zamek popadł w ruinę, mury zostały częściowo rozebrane przez władze austriackie.
1912 r. - rozebrano skrzydło południowe zamku
Lata 1952-54 - nastąpiła restauracja i konserwacja zamku, później powstało w nim muzeum.
M.in. usunięto tynk, przywrócono dawne okna, zlikwidowano balkon
2006 r. - pojawił się pomysł odbudowy bocznego skrzydła zamku z przeznaczeniem w całości na muzeum prac Z. Beksińskiego a następnie czworobocznej wieży. Niestety jak dotad nie udało się zebrać potrzebnych funduszy
Widok zamku w II poł. XIX w. wg N. Ordy
Powiększenie budynku z dwiema wieżami, który mógł być budynkiem bramnym, ale jak zwrócono uwagę na forum może to być synagoga
Płatny do wnętrza zamku. Z zewnątrz nie można go dokładnie obejrzeć, ponieważ trwają prace rekonstrukcjne.
| Polożenie | |
Południowa część woj. podkarpackiego. 90 km na południe od Rzeszowa. Zobacz na mapie.
Z dojazdem nie ma żadnego problemu. PKS-em z Krosna, Przemyśla, Rzeszowa. Zamek leży bardzo blisko rynku.
Nieistniejące skrzydło południowe na pocztówce z 1905 roku
Z dworca PKS i PKP idzie się ok. 20 min., z rynku, gdzie najlepiej zaparkować samochód ok. 3 min. Pobieżne oglądnięcie zamku i muzeum zajmuje ok. 30 min.
Sanok - Hotel "Turysta", ul. Jagiellońska 12, tel. (0...13) 463 09 22
Sanok - Internat Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy, ul. Konarskiego 10, tel. (0...13) 463 09 25
Sanok - Hotel Pod 3 Różami - ul. Jagielońska 13, tel. (0...13) 46 309 22
Sanok - Dom Turysty, ul. Mickiewicza 29, tel. (0...13) 463 14 39, 463 10 13
Gosztyła Marek, Proksa Michał - Zamki Polski południowo-wschodniej
Guerquin Bohdan - Zamki w Polsce
Kaczyńscy Izabela i Tomasz - Polska - najciekawsze zamki
Kajzer Leszek, Kołodziejski Stanisław, Salm Jan - Leksykon zamków w Polsce
Marszałek Juliusz - Katalog grodzisk i zamczysk w Karpatach
Rogiński Ryszard - Zamki i twierdze w Polsce - historia i legendy
|
|
