Jeśli odwiedziłeś(aś) już ten zamek/dwór obronny, oceń go!
Jeśli podoba Ci się ta strona, wesprzyj ją w Google!
 est to wieś na Mleczką leżąca w pobliżu słynnego pałacu w Zarzeczu, który chyba na tyle przyćmił okolicę, iż nikt nie zadał sobie trudu na zbadanie jakże ciekawego otoczenia tej rezydencji.
Zdecydowałem się więc na opisanie Siennowa, mimo iż nie udało mi się znaleźć odpowiedzi na wiele istotnych pytań.
O ile bowiem rensansowy dwór obronny jest gdzie niegdzie wspominany, to dwa inne zagadkowe miejsca zostałyby zapomniane na zawsze, gdyby nie zainteresował się nimi nieoceniony etnograf Franciszek Kotula.
Czwarte natomiast odkryłem przypadkowo sam.
Po dworze dziś już nic nie zostało, choć jeszcze w latach 70-tych XX wieku istniał on w postaci walącej się parterowej rudery.
Prawdopodobnie pierwotnie piętrowy obiekt zbudowany był na planie prostokąta z dwoma bocznymi ryzalitami nadającymi mu kształt podkowy. Dziś teren dworu i jego ogrodu został wyrównany i zamieniony na boisko. Przed boiskiem, na powierzchni ziemi można jednak jeszcze zobaczyć miejsca gdzie trawa jest rzadsza - wyraźnie rysują się tu fundamenty dworu. Obok zachowała się jedna z oficyn XVIII-wiecznych, a po drugiej stronie fragment fortyfikacji w postaci niskiego wału zakończonego trochę szerszym i wyższym nasypem.
Jest to pozostałość ziemnego bastionu, choć jego położenie w stosunku do dworu - dokładnie na linii boku budynku, jest nienaturalne. Dwór nie stałby wtedy w centrum obwałowania lecz na jego skraju. Być może więc pierwotny dwór obronny stał w innym miejscu niż się sądzi albo błędnie utożsamia się nasyp ziemny z bastionem. Niestety nikt z badaczy nie dokonał takiego spostrzeżenia, a drugiej linii wału, która wiele by wyjaśniła - jak mówili mi miejscowi - nie ma. Jadnak, gdy spojrzymy na plan ogrodów dworskich z XIX w., można zobaczyć 4 punkty w narożach mogące być dawnymi bastionami. Wynika z tego, iż dwór powinien raczej stać na środku obecnego boiska. Mało prawdopodobne jest że dawnym dworem obronnym mógł być budynek spichlerza, który stał po drugiej stronie wału, gdzie współcześnie wybudowano remizę strażacką. Nie sądzę też aby wały ciągnęły się niegdyś w stronę oficyn i zachowany nasyp był bastionem w środku kurtyny, bo teren opada tam już wyrażnie w dół.
Warto jeszcze dodać, że cały obszar dworski położony jest na górze oblewanej niegdyś Mleczką i jej dopływami ze wszystkich stron (na planie widać dwa stawy, będacymi zapewne pozostałościami dawnych rozlewisk), a więc miejsce było wybitnie obronne.
Kolejne miejsce godne uwagi to zniszczone już dziś i całkowice zapomniane "Zamczysko". Leżało ono na dawnym terenie dworskim i jak pokazuje zdjecie z lat międzywojennych było dobrze zachowanym miejscem obronnym o potężnych wałach. Niestety po wojnie miejsce to splantowano i postawiono szkołę. Tu znajdował się zapewne średniowieczny gród, który prawdopodobnie został zamieniony na siedzibę rycerską o nieznanym wyglądzie w XIV wieku przez rycerza Sienkę - założyciela wsi. Był on zamieszkiwany przez kolejnych średniowiecznych właścicieli okolicy piszących się "z Siennowa". Dziś wciąż można jeszcze zobaczyć wzgórze otoczone od płn.-zachodu fosą, a właściwie to jakby dwiema fosami rozdzielonymi niskim wałem i rzeczką. Z boku, wzdłuż obecnej drogi dojazdowej do szkoły w bardzo głębokim korycie również płynie niewielka rzeczka, zaś z drugiej strony, czyli od południa, Zamczysko opływa Mleczka.
Inny cenny ślad przeszłości odkryty przez rzeszowskiego etnografa to fortyfikacja ziemna, którą uznał on za tzw. warownię chłopską, które były w tej okolicy budowane jako schronienie przed Tatarami. Równie dobrze mogła to być jednak jakaś zapomniana rezydencja obronna w pobliżu Siennowa, bowiem miejsce to leży poza obszarem wsi.
Dziś jednak utożsamia się je z cerkwią, ponieważ postawiono tam unicką świątynię, o której również milczy literatura historyczna i turystyczna. Sądząc po pozostałych po niej nagrobkach istniała jeszcze na pocz. XX wieku. Jej obszar pokryty jest gruzem ceglanym i mimo że położony na wysokim wzgórzu, to nie ma poza tym żadnych widocznych cech miejsca obronnego. Jest to dziwne, bo jeszcze w latach 60-tych XX wieku F. Kotula
widział tu mocno zarośnięty kopiec otoczony wałami i fosami. Dookoła są pola uprawne, można więc założyć, iż teren został niestety wyrównany i grodzisko straciło dawny wygląd.
Szukając tego ostatniego obiektu wiosną 2006 roku, natrafiłem na czwarte "podejrzane" miejsce obronne. Znajduje się ono w przysiólku wsi zwanym Szwaby. Teren ten został bardzo późno zasiedlony, był bowiem kiedyś rozległymi mokradłami, w których ginęło wiele zwierząt. Jeden z miszkańców opowiedział mi np. o dwóch bykach, które tam weszły i nigdy nie wróciły. Obiekt jest bardzo rozległymi wałami przedzielonymi rzeczką jakby na dwie części - jedna na polu, druga przy zabudowaniach (i tak będę je tu określał). Wały na polu są nieco wyższe i szersze. Żaden z wałów nie tworzy zamkniętego obwodu, lecz posiada tylko dwa boki.
Okoliczni mieszkańcy nie pamietają, aby kiedykolwiek było inaczej, ale twierdzili że wały są tu z dziada pradziada i nikt nie wie skąd się wzięły.
Wały przy zabudowaniach otoczone są rzeczką ze wszystkich stron, a od południa stawem. Za wałami na polu widać pozostałości mokradeł, jednak od tej strony sąsiadują one ze wzgórzem i to jest fakt, który budzi największą wątpliwość, czy mogło to być kiedyś miejsce obronne. Znane są jednak przypadki występowania grodzisk przy wzgórzach.
Obecnie trwa niestety niszczenie wału na polu od strony rzeczki, wcześniej pozyskiwano ziemię z drugiego wału, tak więc ich krańce są od siebie oddalone, ale kiedyś prawie się ze sobą stykały - przedziała je tylko rzeczka. Mam nadzieję, że informacje te skłonią kogoś do fachowego zbadania tych wałów.
Jak widać mimo istniania w Siennowie 4 potencjalnych miejsc obronnych, miejscowość nie została ujęta w Katalogu Grodzisk i Zamczysk w Karpatach, a wiele nawet świeżych publikacji nie tylko nie rozwiewa wątpliwości ale jeszcze wprowadza zamieszanie podając całkowicie błędne informacje albo opisując stan sprzed 30 lat. O dziwo, wieś nie została jednak całkowicie zapomnianna przez turystów, bo jak powiedział mi miejscowy działacz sportowy, co jakiś czas pojawiaja się ludzie i pytają o dwór!
Plan założenia dworskiego z 1851r r. Przerys z mapy katastralnej. Na czerwono oznaczono zachowaną oficynę i wał a na żółto dwór
Żródło: "Zabytkowe ogrody i parki województwa przemyskiego", Piórecki Jerzy, Rzeszów 1989
Prowizoryczny plan wałów na Szwabach
| Historia |  |
 ierwsza wzmianka o Siennowie występuje w dokumentach z XIV wieku. Kazimierz Wielki za zasługi nadał wieś rycerzowi Janowi Sience, kaszelanowi lwowskiemu, który w 1390 roku erygował tu parafię katalicką. Jednak bliżej nieznany gród leżący na terenach przygranicznych istniał na terenie wsi znacznie wcześniej. W XV wieku właścicielem okolicy był Jakub Senkowicz z Siennowa. Wiadomo, że w 1443 r. otrzymał on od Władysława Warneńczyka w nagrodę 300 grzywien pobieranych z 4 wsi. Wygląd jak i miejsce ich siedziby nie zostało ustalone, ale można założyć iż jest to Zamczysko, na którym w XX wieku wybudowano szkołę.
W XVI wieku okolicą władali Piotr Dębicki i Piotr Gorajski. Być może już w tym czasie któryś z nich postawił jakąś nowożytną siedzibę obronną. W XVII wieku wymieniana jest Maria Ożarowska i jej przypisuje się budowę isntiejącego do niedawna dworu obronnego. Obiekt był później kilkakrotnie przebudowywany, ale brak jakichkolwiek szczegółów, jak wykazałem w opisie nie wiadomo nawet, czy nie chodzi tu o dwa różne obiekty, których dzieje zostały złączone.
W XIX wieku przebudowy siedziby siennowskiej dokonał m.in. ówczesny właściciel Zdzisław Wolski. Plan pokazuje, że dwór otaczały wtedy piękne ogrody, sady, dwie boczne oficyny, spichlerz i inne budynki gospodarcze.
Po II wojnie światowej w dworze sprowadzonym do parterowego budynku funkcjonowała Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna.
Później obiekt popadał w ruinę aż w latach 80-tych postanowiono go rozebrać. Na miejscu ogrodów powstało boisko.
Historia dwóch następnych obiektów pozostanie pewnie zagadką na zawsze. Można zapytać po co powstawałyby kolejne fortyfikacje, skoro była tu i siedziba rycerska i nowożytny dwór obronny. Po pierwsze oba miejsca leżą poza dawnym Siennowem, więc mogły należeć do innych właścicieli. Po drugie między funkcjonowaniem obu siedzib pozostaje pewna luka czasowa.
Warownie chłopskie tworzono w I poł. XVII wieku, czyli gdy nie funkcjonował już gródek na Zamczysku a dworu obronnego jeszcze nie było. Wybór nowego miejsca też nie jest niczym dziwnym, analogiczna sytuacja wystąpiła w Tuligłowach, gdzie na budowę podobnej fortyfikacji nie wybrano terenu starego grodziska z potrójną linią wałów, lecz miejsce w innej części wsi. Odkryte przeze mnie wały, o ile usypano je w celach obronnych, posiadałoby metrykę średniowieczną, ponieważ warownie chłopskie spotykane w okolicy są nowszego typu i posiadają narożne bastiony.
Wolny
Centralna część woj. podkarpackiego. 12 km na południowy wschód od Przeworska, 11 km na południowy zachód od Jarosławia. Zobacz na mapie.
Pociągiem dojechać można do Przeworska lub Jarosławia, dalej PKS-em. Aby dotrzeć do dworu należy pytać o boisko, remizę lub szkołę. Uwaga! Nie należy kierować się na kościół, lecz z głównej drogi do niego skręcić w lewo i dalej pod górę. "Zamczysko" to dzisiejsza szkoła, stojąca w pobliżu drewnianego kościoła z XVII wieku. Domniemana warownia chłopska leży po lewej stronie na wzgórzu, niecały 1 km przed znakiem początku miejscowości.
Wały na Szwabach tuż za początkiem miejscowości po prawej stronie. Można wjechać autem w polną drogę przed pierwszym domem i jechać ile się da i dalej piechotą - wały są nawet widoczne z drogi.
Kotula Franciszek - Chłopi bronili się sami
Piórecki Jerzy - Zabytkowe ogrody i parki województwa przemyskiego
Proksa M. i Gosztyła M. - Dwory województwa przemyskiego
Proksa Michał - Studia nad zamkami i dworami ziemi przemyskiej
|
|
