Jeśli odwiedziłeś(aś) już ten zamek/dwór obronny, oceń go!
Jeśli podoba Ci się ta strona, wesprzyj ją w Google!
 stniejący obecnie pałac w Srebrzyszczu (do lat 80-tych XX wieku Serebryszcze) powstał najprawdopodobniej w XVII wieku. Pierwotnie był to okazały dwór Serebryskich, o którego obronnym charakterze decydowała lokalizacja na wyniesieniu pośród stawów i bagien. Po licznych przebudowach i przekształceniach otoczenia, elementy obronne założenia są dziś niemal niewidoczne, poza stawem przy wjeździe do parku.
Rezydencja króla?
Wg tradycji rodzinnej, przekazywanej przez Lechnickich, serebryski pałac był początkowo zameczkiem myśliwskim Jana III Sobieskiego. Niestety jak dotąd nie są znane żadne źródła, które potwierdzałyby tą informację.
|
Pałac jest budynkiem murowanym, krytym blachą (do końca XIX wieku gontem), piętrowym, na obszernych, sklepionych piwnicach. Elewacja frontowa – południowa – jest symetryczna, jedenastoosiowa, z wyższym o pół piętra od korpusu trójosiowym pseudoryzalitem i dwuosiowymi, parterowymi alkierzami po bokach. Pseudoryzalit jest zwieńczony trójkątnym tympanonem z okrągłym okienkiem na osi. Okna, poza okienkami trzeciej kondygnacji ryzalitu i okienkiem w tympanonie – są pozbawione obramień. Drzwi wejściowe są obramione grubym półwałkiem. Nad alkierzami znajduje się ślepa murowana balustrada. Elewacje boczne są analogiczne, symetryczne, dwukondygnacyjne, trzyosiowe w dolnych kondygnacjach i jednoosiowe w górnych. Obie zwieńczone trójkątnymi tympanonami z niewielkim otworem w kształcie czwórliścia na osi.
Elewacja ogrodowa – północna jest jedenastoosiowa, podobnie jak frontowa, ale z tą różnicą, że alkierze od ogrodu są jednoosiowe, a trzyosiowe są cofnięte do tyłu ściany korpusu. Na środku tej elewacji jest wydatny ryzalit, trójosiowy, zwieńczony trójkątnym tympanonem. Artykulacja i obramienia okien są tu analogiczne jak w fasadzie południowej, podobnie balustrady nad alkierzami. Przy drzwiach, na osi elewacji znajdują się kamienne schody na planie półokręgu.
Zbiory pałacowe
W pałacu serebryskim nie było nigdy specjalnie obfitych zbiorów, jednak uwagę zwracała kolekcja monet polskich i obcych oraz dość bogata biblioteka, licząca przed II wojną światową ok. 5000 tomów w różnych językach. Ozdobą kolekcji było pierwsze wydanie Encyklopedii Diderota, oprawne w skórę. Książki uległy zniszczeniu podczas I wojny światowej, gdy Rosjanie podpalili je, licząc, ze od nich zajmie się pałac. Pałac uratowano, ale książki zwęgliły się. Ocalała podczas tego pożaru Encyklopedia Diderota, zaginęła podczas II wojny światowej.
|
Pałac ma wnętrze dwutraktowe, z sienią i kwadratowym salonem od strony ogrodu na osi. Po obu stronach sieni i salonu symetrycznie rozmieszczone po dwa pokoje, w alkierzach po dwa dalsze, mniejsze, prostokątne, zaś od ogrodu po jednym kwadratowym. Pośrodku bocznych części pałacu, pomiędzy alkierzami znajdują się dwie klatki schodowe, z których zachodnia ma zachowane sklepienie krzyżowe. Na piętrze układ pomieszczeń analogiczny jak na parterze, z tą tylko różnicą, że nad sienią i salonem znajduje się wielka sala przez całą szerokość pałacu, o wysokości półtorej kondygnacji.
W sieni na dole – w narożnikach od północy oraz w sali na piętrze, pośrodku ścian bocznych, zachowały się kominki z XVIII wieku.
Pierwotnie, jak wynika z rozwarstwienia murów dokonanego w trakcie remontu w latach 70-tych XX wieku, pałac nie miał istniejących obecnie części parterowych. Późniejsze od reszty ścian korpusu są też ściany pokojów od ogrodu, flankujących salon. Same pokoje istniały zapewne od początków pałacu, bowiem w ścianach korytarzyków przy klatkach schodowych znajdują się zamurowane w XVIII wieku przejścia, prowadzące do tych pomieszczeń. Klatki schodowe były wówczas wyodrębnione w bryle budynku jako alkierze, być może wieżowe.
Lochy
Jak niemal w każdym podobnym obiekcie w Polsce, również i w Srebrzyszczu podobno istnieje przejście podziemne z pałacowych piwnic. Według miejscowych podań prowadzi ono aż do chełmskiej katedry.
|
Cały układ przestrzenny najstarszej części pałacu oraz ascetyczna artykulacja ścian zewnętrznych, pozwala wiązać tą budowlę ze warszawskim środowiskiem architektonicznym tego okresu, pozostającym pod silnym wpływem Tylmana z Gameren
Dookoła pałacu znajduje się park o powierzchni ok. 6 ha, pierwotnie regularny, w typie włoskim, obecnie założenie widoczne tylko częściowo. Zachowały się otaczające park szpalery drzew, poprzeczna aleja i dwa szpalery obrabiające okno widokowe na pola od północy, owalny gazon przy podjeździe do pałacu, staw i rzeczka-fosa. Wycięto zaznaczoną jeszcze na planie publikowanym w Katalogu Zabytków Sztuki w Polsce aleję na osi pałacu od strony północnej.
Widok pałacu od południowego zachodu w okresie międzywojennym
Źródło: Aftanazy Roman, Materiały do dziejów rezydencji, t. VI, Dawne województwo bełzkie, ziemia chełmska województwa ruskiego, Warszawa 1989.
| Plan |  |
 Plan pałacu Źródło: Katalog Zabytków Sztuki w Polsce t. VIII, Województwo lubelskie, pod red. R. Brykowskiego i Z. Winiarz, z. 5, Powiat chełmski, Warszawa 1968. Rozwarstwienie murów pałacu (niestety bez opisu) Źródło: E. Kotyłło, Serebryszcze – pałac. Stratygrafia i analiza architektoniczna obiektu i prace projektowe dla opracowania projektu architektonicznego odbudowy, Lublin 1977, mps w posiadaniu Szkoły Podstawowej w Srebrzyszczu
 Plan parku w Srebrzyszczu
Źródło: Katalog Zabytków Sztuki w Polsce t. VIII, Województwo lubelskie, pod red. R. Brykowskiego i Z. Winiarz, z. 5, Powiat chełmski, Warszawa 1968.
 Hipotetyczna rekonstrukcja wyglądu pałacu w XVIII w. Jak widać alkierze są tu piętrowe, a dziś parterowe Źródło: E. Kotyłło, Serebryszcze – pałac. Stratygrafia i analiza architektoniczna obiektu i prace projektowe dla opracowania projektu architektonicznego odbudowy, Lublin 1977, mps w posiadaniu Szkoły Podstawowej w Srebrzyszczu.
| Historia | |
 oczątki obecnego pałacu w Srebrzyszczu sięgają XVII wieku, gdy wzniesiono obronną siedzibę rodu Serebryskich herbu Korczak. Wieś ta od XV wieku stanowiła w połowie własność Serebryskich, w połowie zaś królewską
II poł. XVII wieku – budowa murowanego piętrowego dworu Serebryskich, położonego na wzgórzu i otoczonego fosą oraz bagnami. Właścicielami drugiej części byli wówczas Krasińscy
1691 r. – wzmiankowany jest też drewniany dwór w drugiej części wsi, należący do Jana Węglińskiego (Węgleńskiego). 11 lat później
przejął go Jan Serebryski
1714-1751 r. – właścicielami części wsi byli Jasieńscy
1739 r. – część Serebryszcza nabył Józef Łopuski herbu Ślepowron, który ufundował tu drewnianą cerkiew
lata 1751-1758 – Łopuscy rozbudowali dwór obronny w pałac, prawdopodobnie wg projektu Pawła Antoniego Fontany, nadwornego architekta Sanguszków. Dobudowano istniejące do dziś alkierze po obu stronach klatek schodowych
1768 r. – sejm potwierdził prawo dziedziczenia całej wsi przez Antoniego Franciszka Łopuskiego, syna Józefa
pocz. XIX wieku – częste zmiany właścicieli wsi, m.in. A. Grothus, J. Grabowska Sokołowska, J. Borucki. Stan pałacu znacznie się pogorszył
1870 r. – Serebryszcze nabył Klemens Lechnicki h. Zadora, powstaniec z 1863 roku. Wieś stanowiła posag jego małżonki, Karoliny Zawadzkiej
lata międzywojenne – właścicielem pałacu został Felicjan Kajetan Lechnicki, poseł na Sejm RP i senator
po 1945 r. – pałac będący własnością miejscowej RSP popadał stopniowo w coraz większą ruinę
lata 70-te XX w. – RSP rozpoczyna remont pałacu, ostatecznie ukończony przez gminę.
Z niewiadomych przyczyn zmieniono w stosunku do stanu poprzedniego kształt dachu nad korpusem pałacu, jednocześnie podwyższając obniżone w trakcie powojennego remontu ściany i okna korpusu w fasadzie południowej
lata 80-te XX w. – pałac przeznaczono na siedzibę szkoły podstawowej
Elewacja ogrodowa w 1945 r.
Źródło: : E. Kotyłło, Serebryszcze – pałac. Stratygrafia i analiza architektoniczna obiektu i prace projektowe dla opracowania projektu architektonicznego odbudowy, Lublin 1977, mps w posiadaniu Szkoły Podstawowej w Srebrzyszczu.
W budynku mieści się szkoła podstawowa. W godzinach pracy szkoły wstęp możliwy za zgodą dyrekcji.
Wschodnia cześć woj. lubelskiego. 5 km na północny wschód od Chełma, ok. 1 km od drogi krajowej nr 12 prowadzącej do przejścia granicznego w Dorohusku. Zobacz na mapie.
Jadąc z Chełma w kierunku na Dorohusk należy przed cementownią skręcić w lewo, droga na Srebrzyszcze jest oznakowana. Tą drogą należy jechać prosto – prowadzi pod sam pałac. Z Chełma do Srebrzyszcza dojechać można również autobusami komunikacji miejskiej – pod sam pałac dojeżdża linia nr 10.
Dojazd z centrum Chełma ok. 10-20 minut. Pobieżny ogląd pałacu i parku zajmuje ok. 15 minut.
W samym Srebrzyszczu nie ma miejsc noclegowych, ale jest ich dużo w Chełmie i okolicy.
Aftanazy Roman, Materiały do dziejów rezydencji, t. VI, Dawne województwo bełzkie, ziemia chełmska województwa ruskiego, Warszawa 1989.
Betlej Andrzej, Paweł Giżycki SJ. Architekt polski XVIII wieku, Kraków 2003.
Katalog Zabytków Sztuki w Polsce t. VIII, Województwo lubelskie, pod red. R. Brykowskiego i Z. Winiarz, z. 5, Powiat chełmski, Warszawa 1968.
Kotyłło E., Serebryszcze – pałac. Stratygrafia i analiza architektoniczna obiektu i prace projektowe dla opracowania projektu architektonicznego odbudowy, Lublin 1977, mps w posiadaniu Szkoły Podstawowej w Srebrzyszczu.
Rolska-Boruch Irena, Siedziby szlacheckie i magnackie na ziemiach zwanych Lubelszczyzną. 1500-1700, Lublin 1999.
|
|
