puste

Ikonka - zamek
DĄBROWA TARNOWSKA
¤ Zamek szlachecki oraz fortalicja przebudowana w pałac (oba zniszczone) ¤

Przejście do zdjęć
Zdjęciapuste

Frontowe zdjęcie zamku dabrowa

Ocena


Możesz ocenić:
Dąbrowa Tarnowska - Fortalicja szlachecka przebudowana w pałac (zniszczona)

Ocena obecnej atrakcyjności obiektu
2.5 stars Średnia ocena: 2.6 na 5. Głosowało osób: 50
            
 
Ocena nastawienia do turystów na terenie obiektu
4 stars Średnia ocena: 3.9 na 5. Głosowało osób: 39
            
 
Jeśli podoba Ci się ta strona, wesprzyj ją w Google!  


Opis


Ozdobna pierwsza litera ozamku w Dąbrowie Tarnowskiej wiadomo bardzo nie wiele, często jest mylony z ufortyfikowanym pałacem, z którego pozostała jedynie barokowa brama. Zamek stał w nieco innym miejscu niż pałac - między dzisiejszymi ulicami Wolności, Piłsudskiego i Niecałą. Był to punkt o dużych walorach obronnych, opływany z dwóch stron przez rzekę Breń, z której zasilano fosę i staw. Można tam jeszcze zauważyć fragment kilkudziesięciometrowego wału oraz część fosy. Teren ten dopiero czeka na badania archeologiczne, jednak pogłębiona analiza dostępnych źródeł z dziejów miasta i mapy katastralnej z 1848 roku dokonana przez urbanistę Mieczysława Książka pozwoliła odczytać prawdopodobny wygląd najstarszej siedziby obronnej w Dąbrowie. Było to spore założenie typu palazzo in fortezza na planie zbliżonym do prostokąta o bokach ok. 230 x 130 m. Na wspomnianej mapie w jego miejscu stoi browar z podłużnym budynkiem wzdłuż zachodniego wału. Jeśli można go utożsamiać z przebudowanym domem zamkowym to miałby on wymiary 60 x 17 m. Fortyfikacje posiadały wały ziemne, być może obmurowane i bastiony w narożnikach czworoboku. Można je zaliczyć do systemu bastionowego szkoły staroholenderskiej. Na południe od zamku znajdował się folwark.
Pałac w Dąbrowie także nie przetrwał. Po wojnie, na jego miejscu postawiono kościół. Były wtedy jeszcze widoczne resztki murów, ale potem te pozostałości po rezydencji magnackiej zostały rozebrane i zasypane. Okazała brama jest wkomponowana w kościelne ogrodzenie i przypomina łuk triumfalny. Daje pewne wyobrażenie o dawnej świetności nieistniejącego pałacu, którego bogate wyposażenie było wręcz legendarne. Filary bramy ozdobione są półkolumnami. Na ich szczycie znajdują się kamienne panoplia czyli fragmenty uzbrojenia. Na arkadowym zwieńczeniu widać tarczę herbową Szreniawa Lubomirskich. W obu filarach znajdują się małe pomieszczenia. Mimo typowo rezydencjonalnego charakteru tej budowli, powstała ona w XVII wieku w mniej okazałej formie i z pewnością posiadała urządzenia obronne.
Opis zamku zaktualizowany dzięki materiałom
nadesłanym przez p. Krzysztofa Moskala.




Aktualizacja. Po sprawdzeniu terenu Zamczyska muszę stwierdzić, że informacje o wale trudno potwierdzić, wciąż jest natomiast zachowany fragment nawodnionej fosy. Teren jest mocno zarośnięty i podmokły, ale wydaje się płaski. Jednak krzaki uniemożliwiają dokładną eksplorację. Przynajmniej w maju była ona niemożliwa. Odwiedziny zalecane są tylko w okresie gdy roślinność nie ma liści, a wcześniej nie było opadów.
Wygodne dojście ul. Niecałą - Zamczysko znajduje się na samym jej końcu. Fosę można obejść wzdłuż pobliskich torów. Na terenie Zamczyska lub tuż za nim stoi jakiś podłużny budynek, wyglądający na nieużytkowany, ale nie udało mi się do niego podejść, bo grunt wokoło zapadał się po postawieniu nogi.

Rekonstrukcja lub stary widok zamku dabrowa
Zamczysko w Dąbrowie, skan rzeźby terenu. A i B - dawne bastiony, C - wał i nawodniona fosa
Źródło: Dąbrowa Tarnowska. Kronika Miasta i Gminy, Krzysztof Moskal, Dąbrowa Tarnowska 2015


Plan / Rekonstrukcja


Rekonstrukcja lub stary widok zamku dabrowa
Plan zamku wg. M. Książka. Poniżej widać folwark
Źródło: Zagadnienia genezy rozplanowania i typologii miast prywatnych XVI i XVII wieku w południowej Małopolsce, Mieczysław Książek


Rekonstrukcja lub stary widok zamku dabrowa
Plan założenia pałacowego
Źródło: Zamki i dwory obronne ziemi krakowskiej, Marian Kornecki, Kraków 1966


Historia

Powrót na górę

Ozdobna pierwsza litera zamek w Dąbrowie Wielkiej, a dziś Tarnowskiej, został postawiony na początku XVII w. przez ostatniego przedstawiciela rodu Ligęzów - Mikołaja Spytkę herbu Półkozic, kasztelana sandomierskiego, który wzniósł też zamek w Rzeszowie. Niestety nie wiadomo jak wtedy wyglądał.

Mikołaj Ligęza
Budowniczy zamku w Dąbrowie - Mikołaj Spytek Ligęza był znaczącą postacią w swoich czasach. Jako senator popierał władców za co otrzymywał liczne nadania i przywileje dla swoich miast. W 1590 został kasztelanem czchowskim, dwa lata później żydaczowskim, później starostą bieckim, a w 1619 kasztelanem sandomierskim. Szczególnie za Zygmunta III Wazy brał udział w licznych sejmach, a jego mowy były uznawane za wzór do naśladowania. W swoich włościach fundował kościoły, szpitale i przytułki dla ubogich, ustanowił stypendia, którymi wspierał żaków Akademii Krakowskiej, założył także fundację posagową, na wsparcie cnotliwych kobiet, którym ubóstwo nie pozwalało wyjść za mąż. Był człowiekiem odważnym, radził sobie ze słynnym awanturnikiem "Diabłem" Stadnickim, samodzielnie odparł najazd tatarski na Rzeszów w 1624 r.

punktor 1637 r. - po śmierci Mikołaja jego majątek wraz z zamkiem przeszedł w ręce córki Konstancji, małżonki Jerzego Sebastiana Lubomirskiego
punktor1658 r. - podczas ostatnich akcentów "potopu" szwedzkiego, marszałek wielki i hetman polny Jerzy Sebastian Lubomirski, który odegrał ogromna rolę w organizowaniu obrony kraju, przebywał pewien czas w zamku w Dąbrowie Tarnowskiej. Wysyłał stąd uniwersały do wojska w sprawie jego organizacji i zaopatrzenia. Przestrzegał też przed plądrowaniem siedzib szlacheckich i kościelnych, brakowało bowiem pieniędzy na żołd
punktor1667 r. - akt podziału dóbr między potomkami Jerzego Sebastiana Lubomirskiego wymienia zamek i dwór w Dąbrowie jako osobne budowle. Nowa siedziba musiała więc powstać w II poł. XVII w.
punktor1697 r. - Michał Kazimierz Lubomirski przystąpił do gruntownej rozbudowy dworu. Sprowadził w tym celu któregoś ze słynnych architektów, albo D.H. Popelmanna, twórcę drezdeńskiego Zwingeru albo Tylmana z Gameren, budowniczego m.in. pałacu w Nieborowie oraz pałaców Krasickich i Gnińskich w Warszawie. Efektem była duża i bardzo bogato wyposażona rezydencja postawiono na rzucie prostokąta ze skrzydłami bocznymi w kształcie litery H. Przy pracach budowlanych wykorzystano jeńców tureckich wziętych do niewoli podczas wyprawy wiedeńskiej w 1683 r.
punktor ok. 1700 r. - powstała brama pałacowa, która dzisiaj stanowi część kościelnego ogrodzenia
punktor 1780 r. - pałac został wystawiony na sprzedaż, kupiła go rodzina Stojowskich
punktor 1846 r. - pałac został poważnie uszkodzony i splądrowany podczas rebelii chłopskiej tzw. rzezi galicyjskiej pod wodzą Jakuba Szeli

Rekonstrukcja lub stary widok zamku dabrowa
Pałac od strony południowej. Litografia z rys. M.R. Stęczyńskiego z ok. 1846 r.
Źródło: Zamki i dwory obronne ziemi krakowskiej, Marian Kornecki, Kraków 1966

punktor 1847 r. - pożar dokończył dzieła zniszczenia. Resztki budowli były systematycznie rozbierane i traktowane jako budulec
punktor 1858 r. - pałac już nie istniał, ale zachował się dokładny jego opis, sporządzony przez ostatniego właściciela - Stanisława Stojowskiego. Pałac miał dwa, bardzo wysokie piętra i składał się z blisko 30 sal i pokoi. Można było w nim wydzielić 3 części: korpus i dwa skrzydła boczne połączone w czworobok ogrodzeniem. Miał wymiary 66 x 27 m. Frontowa elewacja ozdobiona była kamiennymi posągami królów polskich, naturalnej wielkości. Fasady były urozmaicone dużymi kamiennymi altanami. Ku bramie wybiegały potężne schody, dolne stopnie mierzyły aż 18 m długości! Biegły one na piętro korpusu do wielkiej sali marmurowej. Balustrady schodów zdobiły mitologiczne posągi. W sali marmurowej znajdowało się 20 kolumn o czerwonych trzonach na białych postumentach. Ściany wyłożone były sztukaterią, sklepienie pokrywało malowidło, a środek posadzki ułożony był w gwiazdę z czerwonego marmuru. W sali tej znajdowały się także stylowe kominki, kryształowe lustra, kamienne portale i inne ozdoby. Balkonem można było wyjść do ogrodu. Wykonany był on w stylu włoskim i prowadził ku rzece Breń. W ogrodzie znajdowały się prócz pięknych roślin także posągi, wazony, sadzawki, wodotryski. Dalej, za rzeką mieścił się zwierzyniec
punktor 1965 r. - na miejscu pałacu ukończono budowę kościoła w stylu neoklasycystycznym wg projektu Zbigniewa Wzorka. Podobno były jeszcze wtedy widoczne resztki murów pałacowych.

Rekonstrukcja lub stary widok zamku dabrowa
"Resztki zamku (pałacu) w Dąbrowie". Drzeworyt sztorcowy z 1868 r.



Legendy

Powrót na górę

Ozdobna pierwsza litera legenda mówi, iż gdzieś w podziemiach zamkowych ukryte są olbrzymie skarby Ligęzów. Dwa razy w roku, w noc świętojańską, otwiera się tajne przejście do podziemi. Nikomu jednak, do tej pory nie udało się dotrzeć do skarbów.
W istocie, skarby zostały ukryte w Dąbrowie, ale przynajmniej część z nich odnaleziono po śmierci Mikołaja Spytka w 1637 r. W zamku odkryto cztery okute drewniane skrzynie, w których znajdowały się 102 000 dukatów i złota czara (patera) sadzona najdroższymi kamieniami, której wartość oszacowano na 1000 dukatów. W innej kryjówce pod ziemią znaleziono jeszcze 20 000 dukatów.

Rekonstrukcja lub stary widok zamku dabrowa
Zdjęcie bramy po wojnie, jeszcze przed remontem
Źródło: Zamki i dwory obronne ziemi krakowskiej, Marian Kornecki, Kraków 1966


Wielkie bogactwa znajdowały się na zamku również za panowania rodu Lubomirskich. Największa, marmurowa sala balowa posiadała szklany sufit i w czasie balów i innych uroczystości instalowano nad nim sadzawkę z egzotycznymi rybami!


Wstęp

Wolny

Położenie i dojazd


21 km na północ od Tarnowa. Zobacz na mapie.
Dojazd PKS-em lub prywatnym busem z Tarnowa. Jeżdżą bardzo często. Jadąc samochodem można zaparkować tuż przy kościele.

GPS
Współrzędne geograficzne:

Zamek
format D (stopnie):   N 50.17013333°,  E 20.98056389°
format DM (stopnie, minuty):   N 50° 10.2079998',  E 20° 58.8338334'
format DMS (stopnie, minuty, sekundy):   N 50° 10' 12.48'',  E 20° 58' 50.03''

Pałac:
format D (stopnie):   N 50.17640278°,  E 20.98049444°
format DM (stopnie, minuty):   N 50° 10.5841668',  E 20° 58.8296664'
format DMS (stopnie, minuty, sekundy):   N 50° 10' 35.05'',  E 20° 58' 49.78''


Bibliografia


punktorMoskal Krzysztof - Dąbrowa Tarnowska. Kronika Miasta i Gminy, Dąbrowa Tarnowska 2015
punktorKsiążek Mieczysław - Zagadnienia genezy rozplanowania i typologii miast prywatnych XVI i XVII wieku w południowej Małopolsce, Kraków 1988
punktorKornecki Marian - Zamki i dwory obronne ziemi krakowskiej

Zdjęcia


Klikając w zdjęcie otrzymasz jego powiększenie w nowym oknie. Okno to można zamknąć kliknięciem w dowolny punkt POZA zdjęciem.

Dąbrowa Tarnowska - Widok z ulicy Niecałej - Zamczysko za polem uprawnym Dąbrowa Tarnowska - Teren Zamczyska Dąbrowa Tarnowska - Teren Zamczyska i resztki fosy Dąbrowa Tarnowska - Fosa od strony pola uprawnego Dąbrowa Tarnowska - Zarośnięty teren na bastionie (prawdopodobnie) Dąbrowa Tarnowska - Fosa od strony torów Dąbrowa Tarnowska - Teren Zamczyska od strony torów Dąbrowa Tarnowska - Podmokły teren, na którym stoi jakiś budynek i krzaki osłaniające Zamczysko
Zdjęcia miejsca po zamku z 2015 r.

Dąbrowa Tarnowska - Brama, która przetrwała z pałacu Dąbrowa Tarnowska - Brama na tle kościoła Dąbrowa Tarnowska - Jedna z dwóch kamiennych penopli Dąbrowa Tarnowska - Herb Lubomirskich na bramie Dąbrowa Tarnowska - Widok na dawne wzgórze pałacowe Dąbrowa Tarnowska - Kościół postawiony na miejscu pałacu
Zdjęcia pozostałości pałacu wykonane: jesienią 2001



Z lotu ptaka


Widok opisywanego obiektu (lub miejsca na którym stał) z satelity

Google Maps
Zamek

Google Maps
Pałac


Noclegi



Miniforum

Powrót na górę

Zapraszam do przesyłania swoich wypowiedzi i komentarzy odnośnie opisywanego zamku. Ukazują się one na stronie od razu po wpisaniu do formularza.

Ostatnie wpisy

  • Re: :)       Autor:  Wiesław Ligęza      Data:  2015-12-02 23:18:40
    W klasztorze bernardynów w Rzeszowie,w prezbiterium,są naturalnej wielkości rzeżby z alabastru 8-miu Ligęzów.Fundatorem klasztoru był Mikołaj Spytko Ligęza/pochowany pod progiem/.   Kasztelania chrzanowska była w rękach rodziny przez 300 lat.                                                          
  • Re: Re: Ligęzowie nadal istnieją       Autor:  wiesław Ligęza      Data:  2015-12-02 22:37:00
    Najstarsze dane o Ligęzach; Podczs remontu kościoła w Szreniawie,znalezion­o list z datą 26.XI.1314 spisany przez fundatora,starostę krakowskiego,Bartosz­a Ligęzę,herbu Szreniawa.
  • Re: Ligęzowie nadal istnieją       Autor:  Wiesław Ligęza      Data:  2014-12-23 23:03:29
    Witam! Ligęzów aktualnie w Polsce jest około 2500 osób.Wywodzą się z różnych rodów .Herby pod którymi są te nazwiska to oprócz Półkozic są:Gryf,Topór, Korab, Leliwa,Szreniawa .Nazwisko LIGENTZ -tak opisywano miejscowość Legnicę w XIII wieku,pojawiło się po przegranej bitwie z tatarami, pod Legnicą w 1241. Pozdrawiam!





Powót do strony startowej
Powrót do strony startowej

(c) 2001-2017 BD - KONTAKT
Wszelkie prawa do własnych zdjęć i tekstów zastrzeżone, nie mogą być one wykorzystywane bez mojej zgody. Nie udzielam pozwolenia na kopiowanie opisów.