puste
Autorem całego opisu
i zdjęć jest

Ikonka - zamek
GRYŻÓW - PIORUNKOWICE
¤ Średniowieczny zamek i wieża rycerska (zniszczone) ¤

Przejście do zdjęć
Zdjęciapuste

Frontowe zdjęcie zamku gryżów

Ocena


Możesz ocenić:
Gryżów - Średniowieczny zamek rycerski

Ocena obecnej atrakcyjności obiektu
3 stars Średnia ocena: 3.2 na 5. Głosowało osób: 21
            
 
Ocena nastawienia do turystów na terenie obiektu
3 stars Średnia ocena: 3.2 na 5. Głosowało osób: 13
            
 
Jeśli podoba Ci się ta strona, wesprzyj ją w Google!  


Opis


Ozdobna pierwsza litera w połowie drogi pomiędzy Nysą a Prudnikiem, po obu stronach przecinającej tę drogę rzeczki, Ścinawy Niemodlińskiej, leżą dwie blisko sąsiadujące ze sobą wioski: Gryżów i Piorunkowice. Obecnie przebiega tędy granica dwóch powiatów: nyskiego i prudnickiego. Przed wiekami posiadłości książąt opolskich graniczyły tutaj z należącym do biskupstwa wrocławskiego księstwem nyskim. Był to w owych czasach rejon o szczególnie dużym znaczeniu komunikacyjnym i militarnym. Gryżów i Piorunkowice leżały na starym i bardzo ruchliwym szlaku komunikacyjnym, prowadzącym z Nysy przez Lipową do Prudnika, a stąd dalej na Morawy. Pomiędzy Gryżowem a Piorunkowicami szlak ten przekraczał Ścinawę Niemodlińską; w tym też miejscu odchodził od niego w kierunku wschodnim inny ważny szlak komunikacyjny, prowadzący przez Ścinawę Małą, Białą, Głogówek i Koźle do Krakowa. Okoliczności te czyniły z rejonu Gryżowa i Piorunkowic najważniejsze miejsce na całej długości drogi między Nysą i Prudnikiem.
Wymownym świadectwem dawnego znaczenia tego obszaru są zachowane w rejonie Piorunkowic pozostałości dwóch obiektów obronnych z okresu średniowiecza: resztki murowanego zamku Gryżów oraz grodzisko stożkowate, będące pozostałością kamienno-drewniano-ziemnego założenia obronnego.
Zniszczony w 1430 r. zamek gryżowski był obiektem obronnym typu wyżynnego, usytuowanym na wyodrębnionym (częściowo naturalnie, a częściowo sztucznie) fragmencie terasy nad doliną Ścinawy Niemodlińskiej. Było to trójczłonowe założenie obronne, obejmujące właściwy zamek oraz dwa przedzamcza.
Pozostałości właściwego zamku mają formę wysokiego kopca (stożka) o stromych stokach, na którego płaskiej powierzchni szczytowej zachowały się nikłe resztki murów z gotyckiej cegły-palcówki i kamienia oraz duże ilości gruzu ceglanego. W południowo- -zachodnim narożniku majdanu zachowały się resztki wieży. Kopiec otaczają z trzech stron głębokie fosy, odcinające go od wyżynnego zaplecza. Od strony rzeki oddziela kopiec płytsza fosa, za którą ciągnie się wał ziemny, przechodzący w stromy stok terasy nadrzecznej. Powierzchnia szczytowa kopca ma formę nieregularnego czworoboku o wymiarach 34,60 x 30,70 x 33,80 x 42,30 m. Wymiary podstawy kopca wynoszą odpowiednio: 55,0 x x 40,00 x 60,00 x 70,00 m. Głębokość otaczających kopiec fos dochodzi do około 10 m.
Punkt obserwacyjny i sądowy
Jeszcze w XIX w. mieszkańcy Piorunkowic z ruin wieży zamkowej wypatrywali pożarów w okolicy. W późniejszym czasie wieża jednak rozpadła się na trzy duże bloki, z których miał się zachować tylko jeden. Resztki murów zamkowych zostały w większości rozebrane przez okoliczną ludność, pozyskującą stąd cegłę i kamień na potrzeby budowlane. Natomiast jeszcze w latach dwudziestych XX wieku na zamczysku stała ponoć stara lipa sądowa, do której przed rokiem 1902 była przytwierdzona kuna czyli narzędzie wymiaru sprawiedliwości w formie żelaznej obroży.
Właściwy zamek był stosunkowo niedużym obiektem obronnym, otoczonym murami obwodowymi, biegnącymi wzdłuż krawędzi kopca i zamykającymi od zewnątrz niewielkie plateau o wymiarach poprzecznych nie przekraczających 25 m. Mury obwodowe zamku tworzyły nieregularny czworobok, wewnątrz którego, w południowo-zachodnim narożniku założenia, wznosiła się cylindryczna (prawdopodobnie) wieża o wysokości 10-15 m. Na szczyt wieży prowadziły kręcone schody wewnętrzne.
Po wschodniej stronie kopca z reliktami murów zamkowych znajduje się drugi kopiec (stożek), usytuowany także na skraju terasy nadrzecznej. Powierzchnia szczytowa tego kopca ma formę zbliżoną do silnie wydłużonego prostokąta. Zdaniem A. Nowacka, na kopcu tym mogło znajdować się przedzamcze, połączone mostem zwodzonym z "głównym zamkiem". Na płaskiej powierzchni szczytowej kopca mogła mieścić się drewniana zabudowa mieszkalno-gospodarcza, otoczona prostymi umocnieniami w formie częstokołu. Po stronie południowej, wzdłuż zewnętrznego skraju fosy, ciągnie się niski wał ziemny, poprzedzony płytką fosą zewnętrzną i wraz z nią oddzielający zamczysko od wyżynnego zaplecza. Powierzchnia szczytowa tego wału ma formę dość obszernego, podłużnego plateau. Mogło tutaj mieścić się drugie przedzamcze z drewnianą zabudową gospodarczą i umocnieniami w formie częstokołu.

Grodzisko gryżowskie jest grodziskiem stożkowatym typu nizinnego, usytuowanym na skraju terasy, opadającej łagodnie w kierunku północno-wschodnim, ku podmokłej dolinie prawobrzeżnego dopływu Ścinawy Niemodlińskiej, płynącego od strony Rudziczki i łączącego się ze Ścinawą Niemodlińską nieco powyżej Ścinawy Nyskiej. Centralnym elementem obiektu jest owalny w przybliżeniu kopiec (stożek), silnie zdeformowany w związku z karczunkiem drzew i sadzeniem młodego lasu. Kopiec ten jest otoczony podwójną linią wałów i fos (częściowo nawodnionych) na rzucie zbliżonym do podkowy, otwartej ku dolinie potoku. Wały i fosy broniły niegdyś dostępu do warowni na kierunku największego zagrożenia - od strony wyżynnego zaplecza obiektu. Od strony północno- -wschodniej dostateczne zabezpieczenie stanowiły, jak można przypuszczać, istniejące niegdyś mokradła w dolinie potoku. Od południa sąsiaduje z grodziskiem głębokie koryto strumienia, spływającego meandrami po stoku terasy ku dolinie dopływu Ścinawy Niemodlińskiej. Strumień ten przepływa częściowo również przez teren grodziska, tworząc niewielkie rozlewisko w jego części południowo-wschodniej, łączące się z fosami wokół kopca.
Centralny kopiec (stożek) grodziska wznosi się na wysokość około 3 m ponad dnem otaczającej go fosy. Jego średnice wynoszą około 49 x 45 m u podstawy i około 26 x 21 m u góry. Otaczająca kopiec fosa (wewnętrzna) ma 5-7 m szerokości. Druga fosa (zewnętrzna) ma 2-2,5 m szerokości. Ogólna powierzchnia grodziska wynosi około 5500 m2, z czego około 450 m2 przypada na powierzchnię użytkową na szczycie kopca. Wznosiła się na nim budowla (zapewne mieszkalno-obronna) o konstrukcji kamienno-drewniano-glinianej, założona na planie prostokąta o powierzchni 15-18 m2. Zachowały się zarysy fundamentów tej budowli, odkryte podczas sondażowych badań archeologicznych.
Na terenie grodziska znaleziono kilkadziesiąt ułamków ceramiki oraz fragment wędzidła.

Na terenie Piorunkowic, w odległości około 0,5 km na wschód od reliktów zamku gryżowskiego, znajduje się zrujnowany budynek dworu, usytuowany na skraju terasy opadającej stromo ku leżącemu u jej stóp stawowi. Dwór ten (bez cech obronnych), w swojej obecnej formie klasycystyczny, został wzniesiony przypuszczalnie na przełomie XVII i XVIII w. oraz przebudowany gruntownie w 1820 r. Jest to parterowa budowla z mieszkalnym poddaszem i kwadratową wieżyczką na osi elewacji tylnej. Dwór zbudowano z cegły z dodatkowym użyciem kamienia w dolnych murów. Wieżyczka posiada nowszą kondygnację górną, ośmioboczną, o konstrukcji szkieletowej, nakrytą hełmem o formach barokowych. W otoczeniu dworu zachował się dawny park krajobrazowy, z okazami starych lip i wiązów.


Plan



Plan zamku gryzow
Plan zamku gryżowskiego wg W. Romińskiego. 1 - ruiny wieży, 2 - wykop badawczy z 1978 r.
Żródło: J. Kaźmierczyk, K. Macewicz, S. Wuszkan , Studia i materiały do osadnictwa Opolszczyzny wczesnośredniowiecznej, Opole 1977, poz. 130.

Historia

Powrót na górę

Ozdobna pierwsza litera założona na lewym brzegu Ścinawy wieś Gryżów (Grisow) była jedną z 65 wsi na obszarze ziemi nysko-otmuchowskiej, które stały się w latach osiemdziesiątych XIII w. przedmiotem sporu pomiędzy biskupem Tomaszem II a księciem wrocławskim Henrykiem IV Probusem.
Na przeciwległym, prawym brzegu Ścinawy Niemodlińskiej założona została, przypuszczalnie w XIII w. lub w pierwszych latach XIV w., wieś Piorunkowice, wzmiankowana po raz pierwszy w pochodzącym z początku XIV w. Rejestrze ujazdowskim jako Perunchovitz . W pobliżu tej wsi istniał w pierwszej połowie XIV w. gród czy też gródek kasztelański, podległy książętom opolsko-niemodlińskim: w datowanym 26 lutego 1337 r. dokumencie księcia niemodlińskiego Bolesława I Pierworodnego wymieniony został jako świadek „wierny [poddany] książęcy Jenchin, kasztelan gryżowski”. Według przedwojennego archeologia niemieckiego Maxa Hellmicha, pozostałością obronnej siedziby kasztelana gryżowskiego mogłoby być duże grodzisko stożkowate, usytuowane nad prawobrzeżnym dopływem Ścinawy Niemodlińskiej, na terenach należących dziś do wsi Rudziczka. Do grodziska tego jest w związku z tym odnoszona historyczna nazwa „Gryżów”, mimo, że leży ono w dużym oddaleniu od istniejącej aktualnie wsi o tej nazwie. Zgodnie z wynikami badań archeologicznych, grodzisko jest pozostałością założenia obronnego powstałego być może już w XIII w. i funkcjonującego w XIV w. Archeologiczna metryka obiektu dobrze koresponduje z hipotezą M. Hellmicha, wedle której mógł tutaj mieć swoją siedzibę wzmiankowany w pierwszej połowie XIV w. kasztelan gryżowski.
Niewykluczone jednak, że siedziba kasztelana gryżowskiego znajdowała się w innym miejscu - na prawym brzegu Ścinawy Niemodlińskiej, na wysokości wsi Gryżów oraz w bliskim sąsiedztwie Piorunkowic, tam gdzie dziś znajdują się nikłe resztki murowanego zamku z okresu średniowiecza. Zgodnie z wynikami badań archeologicznych, przeprowadzonych w 1978 r. przez Wacława Romińskiego, początki istniejącego w tym miejscu założenia obronnego można datować już na drugą połowę XIII w., co dobrze korespondowałoby z przekazami historycznymi na temat kasztelanii gryżowskiej. Budowę murowanego zamku badacz ten datował na II poł. XVI wieku.
Do zbudowanego w pobliżu Piorunkowic zamku odnoszono konsekwentnie starą nazwę „Gryżów” Prawdopodobnie ten ostatni fakt posłużył książętom niemodlińskim za podstawę do wystąpienia z roszczeniami do leżącej w granicach biskupiego księstwa nyskiego wsi Gryżów, a także do Lipowej i Węży. Konsekwencją tego był toczący się w 1358 r. spór pomiędzy Bolkiem niemodlińskim a biskupem wrocławskim Przecławem z Pogorzeli. 4 maja 1358 r. cesarz i król czeski Karol IV, rozstrzygnął ostatecznie sprawę na korzyść biskupa.
W późniejszych czasach zamek Gryżów należał do księcia opolskiego Władysława II, który 26 października 1393 r. oddał go, wraz z innymi swoimi posiadłościami, w dożywocie swojej żonie, Ofce. Po śmierci Ofki zamek gryżowski, podobnie jak inne oddane księżnej w dożywocie posiadłości, miał przypaść w udziale bratanków Władysława II, książętom opolskim Janowi Kropidle, Bolkowi IV i Bernardowi.
W połowie marca 1428 r., podczas pierwszej wielkiej wyprawy husytów na ziemie śląskie, zamek w Gryżowie (Greysaw) został przynajmniej częściowo spalony przez wojska husyckie. W jakiś czas potem, jak o tym świadczą późniejsze wydarzenia, zamek został jednak odbudowany.
W 1430 r., podczas kolejnego wielkiego najazdu husytów na ziemie śląskie, zamek gryżowski oraz zamki w Prudniku i Głogówku zostały obsadzone przez księcia opolsko-głogóweckiego Bolesława V Wołoszka, który - jako jedyny z piastowskich książąt śląskich - - przyłączył się czynnie do ruchu husyckiego, zawierając 15 kwietnia 1430 r. formalne przymierze z husytami. Wynikającym stąd zagrożeniom przeciwstawili się jednak szybko i skutecznie mieszczanie nyscy, wyprawiając się w połowie maja 1430 r. na zamek gryżowski. Wojska nyskie pokonały Wołoszka w otwartym polu, tak że ten ledwie ocalił własną skórę, oraz zburzyły zamek w Gryżowie.
Po zniszczeniu przez mieszczan nyskich w 1430 r. zamek gryżowski przypuszczalnie nie został już odbudowany, W 1547 r. jest wprawdzie mowa o sprzedaży owego zamku (Burg Greisau) wraz z wsią Piorunkowice przez braci Henryka i Jerzego Stolzów z Gostomi na rzecz Kaspra Pücklera z Grodźca, ale A. Nowack przypuszcza, że w istocie chodziło tu jedynie o ruiny zamku.


Badnia archeologiczne
Zamczysko gryżowskie było obiektem badań wykopaliskowych, przeprowadzonych w 1978 r. przez Wacława Romińskiego. Badania ta, którymi objęto centralny kopiec założenia, wykazały występowanie warstwy kulturowej o miąższości około 3 m. W pobliżu zachodniej krawędzi majdanu (na centralnym kopcu założenia) odsłonięto dolne partie muru obwodowego, zbudowanego z kamienia polnego, łupku i cegły gotyckiej (palcówki), z zastosowaniem zaprawy wapiennej. Mur został posadowiony na głębokości około 2,9 m poniżej obecnego poziomu, na warstwie tzw. próchnicy pierwotnej. Mur ma około 2 m grubości. W miejscu odsłonięcia zachował się on do wysokości 0,3-04 m.
W trakcie badań wykopaliskowych odkryto sporą ilość materiału zabytkowego w postaci ułamków naczyń glinianych, gwoździ żelaznych i innych przedmiotów codziennego użytku, datowanych na okres od połowy XIII w. do połowy XV w. Znaleziono także cztery groty bełtów do kuszy, dwa fragmenty wędzideł żelaznych oraz jedną kłódkę walcowatą. Szczególnie interesującym znaleziskiem były dwie wypukłe, czworoboczne płytki żelazne z trzema nitami, stanowiące przypuszczalnie część zbroi rycerskiej. Odkryto także niewielką ilość wyrobów z kości oraz ze szkła. W warstwie tzw. próchnicy pierwotnej wystąpiła niewielka ilość fragmentów naczyń glinianych z VIII-X w.


Wstęp

Wolny


Położenie i dojazd


Południowo zachodnia część woj. opolskiego. 14 km na południowy wschód od Nysy i 11 km na północny zachód od Prudnika. Zobacz na mapie.
Pozostałości zamku gryżowskiego zachowały się na zalesionym skraju terasy nad doliną Ścinawy Niemodlińskiej, po lewej stronie szosy z Prudnika do Nysy, w odległości około 0,5 km na zachód od kościoła w Piorunkowicach, około 0,5 km na południowy wschód od kościoła w Gryżowie i około 300 m na zachód od szosy.
Grodzisko znajduje się na granicy lasu i łąk, w północno-wschodniej części obecnego obszaru wsi Rudziczka, w odległości około 2,2 km na południowy wschód od kościoła w Piorunkowicach, około 2,2 km na północny wschód od kościoła w Rudziczce i około 0,5 km na północny zachód od leśniczówki. W pobliżu grodziska ( w odległości około 100 m na północny zachód od niego ) przechodzi leśna droga, odchodząca od biegnącej skrajem lasu polnej drogi z Piorunkowic do przysiółka Zimne Kąty.

GPS
Współrzędne geograficzne:

Zamczysko:
format D (stopnie):   N 50.40173611°,  E 17.50468611°
format DM (stopnie, minuty):   N 50° 24.1041666',  E 17° 30.2811666'
format DMS (stopnie, minuty, sekundy):   N 50° 24' 06.25'',  E 17° 30' 16.87''

Grodzisko stożkowate:
format D (stopnie):   N 50.38351944°,  E 17.52742778°
format DM (stopnie, minuty):   N 50° 23.0111664',  E 17° 31.6456668'
format DMS (stopnie, minuty, sekundy):   N 50° 23' 00.67'',  E 17° 31' 38.74''


Zdjęcia


Klikając w zdjęcie otrzymasz jego powiększenie w nowym oknie. Okno to można zamknąć kliknięciem w dowolny punkt POZA zdjęciem.

Gryżów - Zamczysko - widoczny fragment murów wieży Gryżów - Zamczysko - widoczny fragment murów wieży Gryżów - Zamczysko Gryżów - Zamczysko Gryżów - Zamczysko Gryżów - Zamczysko Gryżów - Dwór koło Zamczyska



Z lotu ptaka


Widok zamku i okolicy z satelity

Zamczysko
Geoportal

Grodzisko stożkowate
Geoportal


Noclegi



Miniforum

Powrót na górę

Zapraszam do przesyłania swoich wypowiedzi i komentarzy odnośnie opisywanego zamku. Ukazują się one na stronie od razu po wpisaniu do formularza.

Ostatnie wpisy

  • Re: Grodzisko Rudziczka       Autor:  Anonim      Data:  2011-08-04 21:42:22
    jasne że istniało i wiem gdzie śię znjdowało
  • Grodzisko Rudziczka       Autor:  sciner      Data:  2011-03-25 12:23:46
    Witam Serdecznie!   Natrafiłem na to mini forum przez przypadek poszukując zdjęć historycznych wsi Rudziczka.   Mam małe pytanko: Czy autor bądź forumowicze posiadają jakieś informacje na temat grodziska na terenie Rudziczki? Wiem że istniało grodzisko ale niestety brak szczegółowych informacji...
  • Grodzisko Rudziczka       Autor:  sciner      Data:  2011-03-25 12:23:34
    Witam Serdecznie!   Natrafiłem na to mini forum przez przypadek poszukując zdjęć historycznych wsi Rudziczka.   Mam małe pytanko: Czy autor bądź forumowicze posiadają jakieś informacje na temat grodziska na terenie Rudziczki? Wiem że istniało grodzisko ale niestety brak szczegółowych informacji...





Powót do strony startowej
Powrót do strony startowej

(c) 2001-2017 BD - KONTAKT
Wszelkie prawa do własnych zdjęć i tekstów zastrzeżone, nie mogą być one wykorzystywane bez mojej zgody. Nie udzielam pozwolenia na kopiowanie opisów.