puste
 

Ikonka - zamek
JAWOR
¤ Średniowieczny zamek książęcy, później rozbudowany ¤

Przejście do zdjęć
Zdjęciapuste

Frontowe zdjęcie zamku jawor

Ocena


Możesz ocenić:
Jawor - Średniowieczny zamek książęcy, później rozbudowany

Ocena obecnej atrakcyjności obiektu
3 stars Średnia ocena: 2.9 na 5. Głosowało osób: 67
            
 
Ocena nastawienia do turystów na terenie obiektu
2.5 stars Średnia ocena: 2.5 na 5. Głosowało osób: 60
            
 
Jeśli podoba Ci się ta strona, wesprzyj ją w Google!  


Opis


Ozdobna pierwsza litera olbrzymia bryła zamku stoi w południowo-zachodnim krańcu starego miasta nad Nysą Szaloną. Jednak mimo, że Jawor jest przyjaźnie nastawiony do turystów - są tablice informacyjne i znaki kierujące do różnych zabytków, to próżno szukać informacji o zamku. Nic w tym dziwnego, bo w obecnym stanie warownia chluby miastu nie przynosi i widać że władze doszły do wniosku iż lepiej pomijać milczeniem jej istnienie. Jest to karygodne zaniedbanie, ale z drugiej strony fundusze potrzebne do restauracji tak potężnego obiektu musiałyby być ogromne. Dla chcącego nie ma jednak nic trudnego (vide sukcesywny remont klasztoru w Lubiążu), a z tego co wiem władze miasta nawet nie próbowały szukać prywatnego kupca czy pozyskać fundusze z UE.
Widzimy więc obiekt w połowie opuszczony, w połowie zamieniony na mieszkania i zajmowany przez jakieś warsztaty, magazyny, punktu usługowe a nawet instytucje publiczne. Całość jest szpetnie odrapana i przekształcona, wszędzie brud i śmieci, powybijane szyby etc. Idąc wzdłuż murów napotykamy na liczne drzwi i bramy, być może można by nimi wejść do środka, ale strach pomyśleć co lub kogo można tam spotkać...
Rezydencja godna cesarza
XVII-wieczna przebudowa dokonana przez starostę von Nostitza miała upodobnić zamek do rezydencji cesarskiej w Wiedniu. Trudno dziś stwierdzić na ile mu się to udało. Wiadomo, że długo nie cieszył się swoją rezydencją, bo wkrótce po zakończeniu prac zmarł. Zdążył jednak przenieść tu swoją bogatą bibliotekę, w tym rękopis "De revolutionibus orbium celestium" Mikołaja Kopernika, którą jednak po śmierci wywieziono do Pragi.
Należy pamiętać, źe wielkość, a głównie wysokość zamku nie można uznać za w pełni oryginalną. Jest to skutek nadbudów i przekształceń budowli trwających od połowy XVIII wieku przez Prusaków. Utworzone przez nich więzienie zatarło ślady świetności dawnej rezydencji starostów z Czech i Austrii. O ponurej przeszłości przypomina pomnik na dziedzińcu, upamiętniający bojowniczki ruchu oporu z Francji i Norwegii zamordowane na zamku przez Niemców. O dziwo nie spotkałem się z żadnymi legendami o straszących ludzi zjawach i duszach zamęczonych tu więźniów.
Dzieje warowni były związane z Polską w sumie tylko przez 1,5 wieku, ale są o tyle ciekawie, że zaczynały się od wyjątkowo niewielkiej wieży mieszkalno-obronnej a zakończyły na wyjątkowo okazałym gmachu z kilkoma przybudówkami. Pierwotny budynek wieżowy miał wymiary zaledwie 6,3x7,6 m i zbudowany był z kamienia. Obok stał jeszcze drewniany budynek gospodarczy, a całość otoczona była fosą i wałem. Miejsce po tej wieży zostało zlokalizowane na dziedzińcu, przy wspomnianym pomniku. Grubość murów wynosiła tylko 65 cm. Jednak jeszcze w XIII wieku skromna siedziba została powiększona do rozmiarów 10x11m, a grubość muru wzrosła do 110 cm. Warownię otoczono też murem obwodowym, później wzbogaconym o fortyfikacje bastejowe. Dalszy stały rozwój zamku sprawił, że w II poł. XVI wieku plan całego założenia zyskał już podobny do dzisiejszego kształt nieregularnego trójkąta z wewnętrznym dziedzińcem i ośmioboczną wieżą, a ostateczny kształt nadano 100 lat później podczas przebudowy barokowej. Do zamku należały także tereny od wschodu (cześć ul. Zamkowej i Chrobrego) stanowiące Podzamcze, a z drugiej strony w dole (ul. Dąbrowskiego) rozplanowane były ogrody zamkowe, dziś to miejskie targowisko. Dalsze przebudowy, to jak już wspomniałem tylko zeszpecenia, nadbudowa istniejących budynków i dostawianie nowych od zewnątrz.
Prócz wysokiej wieży z zegarem, w bryle zamku można dostrzec 2 inne obiekty wieżopodobne - cylindryczna na dziedzińcu mieszcząca klatkę schodową i czworoboczna dobudówka na zewnątrz od północy. Nie znalazłem niestety bliższych informacji o nich. Wjazd prowadzi od wschodu przez podwójną bramę, ponieważ w XIX wieku skrzydło wschodnie poprzedzono parterową dobudówką z nową neogotycką bramą. Na przedłużeniu skrzydła zachodniego znajduje się wielka basteja nadająca nieco zadziorności smutnej bryle zamku - więzienia. Niegdyś miała ona dwie lub trzy kondygnacje naziemne, w całości przystosowane do prowadzenia ognia z broni palnej. Dziś jest ona podwyższona, otwory strzelnicze zamurowane, a od wschodu przylega piętrowy budynek, lecz widać wyraźnie charakterystyczny mocno wydłużony kształt, identyczny jak w bastei miejskiej zwanej "Zamkiem Anioła" znajdującej się przy szkole niedaleko rynku. Widać, że obie powstały w tym samym czasie (pocz. XVI w.) wg tego samego planu. W skrzydle zachodnim wyróżnia się jeszcze część z wielkimi oknami, będąca dawną kaplica zamkową. Wejście do tego skrzydła z dziedzińca prowadzi przez portal z 1656 r. W jednej z sal na piętrze znajduje się podobno oryginalne sklepienie z herbem księstwa jaworskiego.

Rekonstrukcja lub stary widok zamku jawor
Zamek na pocztówce z lat międzywojennych


Plan


Plan zamku jawor
Plan zamku wg J. Pilcha.
1 - brama wjazdowa w parterowej przybudówce z XIX w., 2 - baszta z klatką schodową, 3 - wieża zegarowa, 4- basteja, 5 - czworoboczna wieża, 6 - miejsce po pierwotnej wieży mieszkalno-obronnej, 7 - skrzydło zachodnie, 8 - skrzydło wschodnie, 9 - skrzydło północne, 10 - budynek dobudowany do bastei
Źródło: Leksykon Zamków w Polsce, L. Kajzer, S. Kołodziejski, J. Salm, Arkady 2002


Historia

Powrót na górę

Ozdobna pierwsza litera pierwotna wieża mieszkalno-obronna z której powstał z czasem zamek, zbudowana została w I poł. XIII w., prawdopodobnie przez Radosława z Bolesławca. Była to niewielka strażnica przy brodzie na Nysie Szalonej.

Rekonstrukcja lub stary widok zamku jawor
Najstarszy widok miasta z 1562 r. Zamek jeszcze bez wieży stoi po lewej stronie, między dwiema bramami

punktor1224 r. - pierwsza wzmianka o jaworskiej warowni i rycerzu Radosławie z Bolesławca, pełniącym funkcję kasztelana lub burgrabiego
punktor1274 r. - Jawor stał się stolicą odrębnego księstwa wydzielonego z księstwa legnickiego przez Bolesława II Rogatkę dla syna Henryka V. Ówczesny zameczek został więc rozbudowany, być może stało się wraz z budową miejskich murów obronnych za panowania Bolka I w ostatniej dekadzie XIII wieku. Książę ten scalił swoje ziemie w rozległe księstwo świdnicko-jaworskie
punktorprzełom XIII i XIV w. - zastąpienie dawnych fortyfikacji (fosa i wał) zamku murem obronnym. Warownia na pewno posiadała wtedy dwa budynki
punktor1301 r. - kolejnym księciem świdnicko-jaworskim został Bernard, syn Bolka I. Główną jego siedzibą był jednak Lwówek
punktor1312 r. - po ponownym wydzieleniu księstwa jaworskiego dla Henryka I, władca ten panował już w miejscowym zamku
punktor1346 r. - po śmierci Henryka I, zjednoczonym ponownie księstwem świdnicko-jaworskim władał jego bratanek Bolko II Mały
punktorod 1392 r. - po śmierci małżonki Bolka II - Agnieszki (Agnes) księstwo przeszło pod rządy czeskie. Znany jest pierwszy starosta zamku - Benesz z Chuśnika
punktor1393 r. - w zamku odbyło się pierwsze posiedzenie sejmu prowincjonalnego
punktor1408 r. - zakończono rozbudowę obiektu przez króla Czech Wacława IV. Wzniesiono m.in. typowy dla śląskich warowni podłużny piętrowy budynek mieszkalny od strony zachodniej o wymiarach 10x25m. Prawdopodobnie powstały też murowane zaczątki skrzydeł, które później zamknęły dziedziniec ze wszystkich stron

Rekonstrukcja lub stary widok zamku jawor
Panorama Jawora na miedziorycie z poł. XVIII w. Zamek oznaczony jako 5, między ratuszem (4), a kościołem św. Marcina (6)

Rekonstrukcja lub stary widok zamku!@
Powiększenie fragmentu z zamkiem

Bunt na zamku
15 maja 1527 roku w zamku doszło do głośnej awantury wywołanej przez chłopów z pobliskich Piotrowic. Domagali się oni uwolnienia protestanckiego kaznodziei, którego aresztowano z rozkazu starosty Hansa von Zedlitza. Chłopi wdarli się do komnaty starosty i pobili zarówno jego jak i służbę. Prowodyrów zajścia ścięto w Świdnicy, reszta napastników ocalała dzięki wstawiennictwu burmistrza miasta. Mieszkańcy Piotrowic musieli się jednak ukorzyć przed starostą, idąc na klęczkach ze świecami w rękach od bramy strzegomskiej aż do zamku błagając o wybaczenie. Za karę nie mogli też używać sprawnych, naostrzonych noży przez okres 10 lat, stąd powiedzenie "ostry jak piotrowicki nóź".

punktor1427 r. - pod Jawor podeszli Husyci. Zniszczyli okolicę, ale dobrze ufortyfikowanego miasta z zamkiem nie odważyli się zaatakować. Sytuacja powtórzyła się 2 lata później
punktor1459 r. - w zamku gościł król Czech Jerzy z Podiebradu
punktor1488 r. - wzmianka w ówczesnym dokumencie o kaplicy zamkowej pw. św. Jadwigi z dwoma ołtarzami
punktorpo 1510 r. - rozbudowa fortyfikacji miejskich oraz zamkowych. Warownię przystosowano do użycia broni palnej. Prócz fortyfikacji bastejowych otaczających zamek, powstała również zachowana do dziś w przekształconej postaci basteja na przedłużeniu skrzydła zachodniego
punktor1527 r. - Jawor wraz całym Śląskiem przeszedł pod władanie austriackie (Habsburgów)
punktor1572 - zakończono przebudowę warowni w stylu renesansowym, m.in. wybudowano wysoką wieżę i powiększono istniejące budynki. Na zamku gościł elektor saski Albrecht von Wettin
punktor1587 r. - na zamku podejmowano księcia legnickiego wraz z małżonką
punktor1648 r. - podczas wojny 30-letniej zamek uległ spaleniu wraz z prawie całym miastem podczas odbijania go z rąk szwedzkich przez Austriaków
punktor1656 r. - kolejne zniszczenia podczas wielkiego pożaru
punktorlata 1663-65 - ówczesny starosta - baron Otto von Nostitz odbudował i rozbudował w stylu barokowym zamek, a raczej już rezydencję starościńską. Wieża wzbogaciła się o zegar

Rekonstrukcja lub stary widok zamku jawor
Fragment przedwojennej pocztówki z widokiem na centrum miasta i zamek od północy

punktor1667 r. - teren należący do zamku został uszczuplony. Miasto odkupiło od starosty całe podzamcze wraz z ogrodami
punktor1687 r. - w zamku nocowała królowa Marysieńska Sobieska, będąc w drodze do Cieplic, gdzie udawała się na leczenie
punktor1746 r. - po przejęciu Jawora przez Prusy, Fryderyk II nakazał urządzić w zamku szpital dla obłąkanych, a następnie główne więzienie Dolnego Śląska. Przez następne 100 lat obiekt został znacznie przekształcony, szczególnie wnętrza. Skrzydła wschodnie i zachodnie nadbudowano a przed wjazdem dodatkowo postawiono parterową przybudówkę z neogotycką bramą, przez która wchodzi się odtąd na dziedziniec, przebudowano południową część zamku, podwyższając ją i urządzając tam dalsze cele więzienne. Wieża zegarowa została wzniesiona na nowo w 1751 r., prawdopodobnie w celu lepszej kontroli więźniów
punktorlata 1888-1945 - więzienie w zamku przeznaczone zostało tylko dla kobiet
punktorpo 1945 - po wojnie zamek był zakładem pracy przymusowej
punktor2004 r. - powstało Stowarzyszenie Zamek Piastowski, ale efektów jego działań jak dotąd nie widać

Rekonstrukcja lub stary widok zamku jawor
Fragment przedwojennej pocztówki z widokiem na centrum miasta i zamek od wschodu


Wstęp

Wolny na dziedziniec.


Położenie i dojazd

Powrót na górę

Centralno - północna część woj. dolnośląskiego. 17 km na południe od Legnicy. Zobacz na mapie.
Dojazd MPK nr 14 z Legnicy, PKS-em z Legnicy, Wrocławia, Wałbrzycha, Głogowa oraz prywatnym busem z Bolkowa lub Wrocławia.
Zamek stoi w południowo zachodnim krańcu dawnego Jawora, ok. 300 metrów od ratusza. Tuż obok jest przystanek PKS i duży parking przy drodze do Jeleniej Góry, ale nie warto od razu uciekać z miasta, bo rynek i zabytki Jawora są naprawdę warte oglądnięcia.

GPS
Współrzędne geograficzne:

format D (stopnie):   N 51.04986667°,  E 16.19075278°
format DM (stopnie, minuty):   N 51° 2.9920002',  E 16° 11.4451668'
format DMS (stopnie, minuty, sekundy):   N 51° 02' 59.52'',  E 16° 11' 26.71''


Czas


Pobieżne oglądnięcie z obejściem dookoła zajmuje ok. 30 min.

Bibliografia



punktor Pacak Piotr - Kalendarium Historii Jawora
punktorChorowska Małgorzata - Rezydencje średniowieczne na Śląsku. Zamki, pałace, wieże mieszkalne
punktorGuerquin Bohdan - Zamki w Polsce
punktorGuerquin Bohdan - Zamki śląskie
punktorKajzer Leszek, Kołodziejski Stanisław, Salm Jan - Leksykon zamków w Polsce
punktorMazurska Teresa, Rachwalski Eugeniusz, Załęski Jerzy - Zamki Dolnego Śląska

Zdjęcia


Klikając w zdjęcie otrzymasz jego powiększenie w nowym oknie. Okno to można zamknąć kliknięciem w dowolny punkt POZA zdjęciem.

Jawor - Skrzydło zachodnie Jawor - Skrzydło zachodnie, widać basteję i wieżę zegarową Jawor - Widok  na basteję Jawor - Widok z drogi wzdłuż skrzydła północnego Jawor - Widok od płn. - basteja i pruska dobudówka z XIX w. Jawor - Skrzydło północne Jawor - Wieża od północy Jawor - Skrzydło wschodnie z  przybudówką i negotycką bramą z XIX w. Jawor - Brama wjazdowa Jawor - Wieża zegarowa na dziedzińcu Jawor - Dziedziniec
Zdjęcia wykonane: latem 2006



Z lotu ptaka


Widok opisywanego obiektu (lub miejsca na którym stał) z satelity

Geoportal


Noclegi



punktorJawor - Hotel Jawor, ul. Staszica 10, tel. (0..76) 871-06-24
punktorJawor - Hotel Sportowy, ul. Parkowa 7, tel. (076) 870-21-41
punktorJawor - Motel, ul. Dąbrowskiego 15, tel. (076) 870-29-39
punktorJawor - Internat przy PCKZ, ul. Starojaworska 7, tel. (076) 870-28-39
punktorJawor - Camping, ul. Myśliborska 15, tel. (076) 870-38-13

Proponujemy wyszukanie noclegu w opisywanej miejscowości lub jej okolicy w serwisach noclegowych. Oferty cenowe online są zwykle atrakcyjniejsze niż rezerwacje telefoniczne!


oferta noclegowa 1                     oferta noclegowa 2

Miniforum

Powrót na górę

Zapraszam do przesyłania swoich wypowiedzi i komentarzy odnośnie opisywanego zamku. Ukazują się one na stronie od razu po wpisaniu do formularza.

Ostatnie wpisy

  • Re: Brakuje zdjęcia w Historii       Autor:  zamki.res.pl      Data:  2016-05-05 13:30:06
    dziękuję, poprawione
  • Brakuje zdjęcia w Historii       Autor:  Anonim      Data:  2016-05-05 11:58:41
    W kodzie strony wkradł się błąd i niestety nie wyświetla się zdjęcie "Rekonstrukcja lub stary widok zamku jawor" z podpisem "Najstarszy widok miasta z 1562 r. Zamek jeszcze bez wieży stoi po lewej stronie, między dwiema bramami" -
    http://zamki.res.p­l/foto10/jawor-r3.jp­g
  • znane       Autor:  Anonim      Data:  2012-01-08 22:34:23
    piekne miasteczko turystyczne ,tylko trzeba zainwestowac.,zreszt­a moje rodzinne.





Powót do strony startowej
Powrót do strony startowej

(c) 2001-2017 BD - KONTAKT
Wszelkie prawa do własnych zdjęć i tekstów zastrzeżone, nie mogą być one wykorzystywane bez mojej zgody. Nie udzielam pozwolenia na kopiowanie opisów.